حقوق برادرانه ..ششم ماه رمضان
و أما حق أخیک فتعلم أنه یدک التی تبسطها، و ظهرک الذی تلتجیء الیه، و عزک الذی تعتمد علیه، و قوتک التی تصول بها، فلا تتخذه سلاحا علی معصیته، و لا عدة للظلم بحق الله [1] و لا تدع نصرته علی نفسه، و معونته علی عدوه، و الحول بینه و بین شیاطینه، و تأدیة النصیحة الیه، و الاقبال علیه فی الله، فان انقاد لربه،و احسن الاجابة له، و الا فلیکن الله آثر عندک، و أکرم علیک منه...»
«اما حق برادرت آن است که بدانی او دست و بازوی قدرت تو و پشت و پناه تو میباشد و باعث عزت توست که متکی به او هستی و نیرو و توان تو میباشد که بدان وسیله - به دشمن - حمله میبری، پس مبادا او را به عنوان اسلحهای در راه معصیت خدا بکار ببری و همچنین ابزاری در راه ظلم و پایمال کردن حق خدا قرار دهی، از کمک و یاری او در برابر هوای نفس و پشتیبانی از وی در مقابل دشمن را ترک مکن و همچنین دور ساختن وسوسه گران و شیاطین را از او و از نصیحت و توجه به او به خاطر خدا، غفلت مکن، با این همه اگر او مطیع امر پروردگارش بود و دستور او را به خوبی پذیرا بود چه بهتر و اگر نه (مبادا به خاطر مهر و محبت برادری تو نیز دچار معصیت شوی) باید خداوند نزد تو مقدم بر او و عزیزتر از او باشد...»
اما برادر دست و بازوی برادر است و باعث عزت و شرف و توانمندی اوست و پشتیبان وی در گرفتاریها و شداید است، امام علیهالسلام حقوقی به شرح زیر برای او بر شمرده است:
1-مبادا او را به عنوان اسلحهای در راه معاصی الهی بکار ببرد.
2-از او برای ظلم به مردم و تجاوز نابجا به حقوق مردم استفاده نکند.
3-از وظیفه کمک به او، غفلت نکند، به این ترتیب که او را به راه خدا راهنمایی کند و به طریق سعادت و کمال هدایت نماید.
4-برادرش را در مقابل دشمن یعنی شیطان یاری دهد و از او بر حذر بدارد و از کیفر الهی بترساند که مبادا شیطان او را بفریبد و از راه راست منحرف سازد.
5-او را در امور آخرت و دنیایش نصیحت کند؛ اگر از حق اطاعت کرد چه بهتر و اگر نه از او دوری کند، و با وجود معصیت علنی وی و جنگ با خدا نباید با او ارتباط داشته باشد بلکه از او قطع رحم کند.
(تحلیلی از زندگانی امام سجاد (جلد 2)؛ باقر شریف قرشی؛ ترجمه محمد رضا عطائی)
= حق برادر مسلمان
عبد الاعلی، پسر اعین، از کوفه عازم مدینه بود. دوستان و پیروان امام صادق علیه السلام در کوفه، فرصت را مغتنم شمرده مسائل زیادی که مورد احتیاج بود نوشتند و به عبد الاعلی دادند که جواب آنها را از امام بگیرد و با خود بیاورد. ضمنا از وی درخواست کردند که یک مطلب خاص را شفاها از امام بپرسد و جواب بگیرد و آن مربوط به موضوع حقوقی بود که یک نفر مسلمان بر سایر مسلمانان پیدا می کند
عبد الاعلی وارد مدینه شد و به محضر امام رفت.
سؤالات کتبی را تسلیم کرد و سؤال شفاهی را نیز مطرح نمود، اما بر خلاف انتظار او امام به همه سؤالات جواب داد مگر در باره حقوق مسلمان بر مسلمان.
عبد الاعلی آن روز چیزی نگفت و بیرون رفت. امام در روزهای دیگر هم یک کلمه درباره این موضوع نگفت.
عبد الاعلی عازم خروج از مدینه شد و برای خدا حافظی به محضر امام رفت. فکر کرد مجددا سؤال خود را طرح کند، عرض کرد:
یا بن رسول الله! سؤال آن روز من بی جواب ماند.
-من عمدا جواب ندادم
چرا؟
- زیرا می ترسم حقیقت را بگویم و شما عمل نکنید و از دین خدا خارج گردید.
آنگاه امام اینچنین به سخن خود ادامه داد
همانا از جمله سخت ترین تکالیف الهی درباره بندگان سه چیز است
اول- رعایت عدل و انصاف میان خود و دیگران، آن اندازه که با برادر مسلمان خود آنچنان رفتار کند که دوست دارد او با خودش چنان کند.
دوم- اینکه مال خود را از برادران مسلمان مضایقه نکند و با آنها به مواسات رفتار کند.
«سوم یاد کردن خداست در همه حال، اما مقصودم از یاد کردن خدا این نیست که پیوسته سبحان الله و الحمد لله بگوید، مقصودم این است که شخص آنچنان باشد که تا با کار حرامی مواجه شد، یاد خدا که همواره در دلش هست جلو او را بگیرد
(اصول کافی، ج 2/ص 170)
= الإمامُ الصّادقُ عليه السلام قال: قال رسول اللَّه صلي الله عليه و آله:
للمؤمنِ على المؤمنِ سَبْعَةُ حُقوقٍ واجِبَةٍ لَهُ مِن اللّه ِ عزّ و جلّ ، و اللّه ُ سائلُهُ عَمّا صَنَعَ فيها : الإجْلالُ لَهُ في عَيْنِهِ ، و الوُدُّ لَهُ في صَدرِهِ ، و المُواساةُ لَهُ في مالِهِ ، و أنْ يُحِبَّ لَهُ ما يُحِبُ لنَفْسِهِ، و أنْ يُحرِّمَ غِيبَتَهُ، و أنْ يَعودَهُ في مَرضِ، و يُشَيّعَ جَنازَتَهُ و لا يَقولَ فيهِ بعدَ مَوتِهِ إلاّ خَيرا ). من لا یحضر،ج4، ص 398)
امام جعفر صادق عليهالسلام به نقل از رسول الله صلی الله علیه و آله فرمودند:
مؤمن را بر مؤمن هفت حقّ است كه خداوند عزّ و جلّ آنها را بر او واجب كرده است و خدا درباره آنها از او بازخواست مىكند:
1-او را در چشم خود بزرگ شمارد.
2-در دل دوستش بدارد.
3-با مال و دارايى خود ياريش رساند.
4-بر او همان پسندد كه بر خود مى پسندد.
5-غيبت او را حرام شمارد.
6-در بيمارى به عيادتش رود.
7- در تشييع جنازه اش شركت كند و بعد از مرگ جز به خوبى از وى ياد نكند.
=1.رفتار پدر و مادر در خانواده آیینه تمام نمای برخورد دیگر اعضای خانواده با یکدیگر است
2.خواهران و برادران باید در تایید و تکریم شخصیت یکدیگر بکوشند
3.خواهر یا برادر شما به واسطه هم رحم بودن با شما حقوقی بر شما دارند که باید رعایت شود
4. یکی از این حقوق یاری رساندن و حمایت یکدیگر است
5. دیگری خیر خواهی برای اوست
6. از دیگر وظایف می توان از ابراز محبت به یکدیگر یاد کرد
7. نصیحت به جا و عاقلانه از دیگر وظایف خواهر و برادریست
8.نیکی در عمل با هدایت به راه خدا و نهی از راه شیطان نیز از جمله این وظایف است
9.با کلام زیبا و لحن خوش با آنها صحبت کنید
10. وقتی را به گفتگو با آنها صرف کنید حتی اگر برای بازگویی مشکلات باشد
11.در برخورد با یکدیگر غرور، تکبر و خودبینی را کنار بگذارید
12.احوال درونی یکدیگر را جویا شوید
13.به هنگام درخواست کمک به یاری او بشتابید
14.رعایت احترام بزگتری در روابط بین خواهر و برادر از بزرگترین حقوق است
15. بدانید که به گفته امام سجاد خواهر و برادر تو به منزله دست تو هستند که می توانند تو را یاری کنند
16. هيچ گاه از خواهر وبرادر بـه عنوان سلاحي براي معصيت و نافرماني خداونـد استفاده نكنید
17. به كمك و استعانت خواهر یا برادرت بر مردم ظلم روا مدار
18. آنها را در مسيـر مبـارزه با هواهـا و هوسهاي شيطاني و غلبـه بر دشمنانشان تنها نگزارید
19. بين آنها و شيطانهاي كه ميخواهند آنها را از راه خـدا دور نمايند حايل و پـرده باشید و هيچ گاه نصيحت و راهنمائي خودت را از آنها دريغ نکنید
20.در ارشادشان به سوي خداونـد از هيچ سعي و تلاشي دريغ نكنید
21.فراموش نکنید که برادران و خواهران تكيه گاه همديگر هستند
22. برادران و خواهران عزت و قوت هم ديگر و سبب حفظ آبرو و حيثيت يكديگر مي باشند
23. فراموش نکنید که حق را زمانی رعایت کردید که برادر یا خواهرتان را فقط در اجرای حق حمايت و ياري کنید
24.پیامبر اکرم (ص): برادر و خواهرت را ياري كن چه ظالم باشد يا مظلوم ؛اگر ظالم است اورا از ظلم به ديگران باز دار و اگر مظلوم است اورا ياري كن و دست ظالم را از او كوتاه گردان
25. پیامبر اکرم(ص) حق برادر بزرگتر بر برادران و خواهران كوچك تر مانند حـق پدر بر فرزند است چنانكه حق خواهر بزرگتر بر خواهران و برادران كوچكتر مانند حق مادر بر فرزند مي باشد.
26. نسبت به بدیهای احتمالی آنان، روحیه گذشت داشته باشید.
27. اگر خدای ناکرده آنان با شما قطع رابطه کردند، شما این کار را نکنید.
28. اگر امکان حضور فیزیکی در منزل آنان را ندارید، از وسائل ارتباط جمعی برای جویا شدن از حال آنان استفاده کنید.
29. برای برادرزادگان و خواهرزادگان خود وقت بگذارید و ساعاتی را با آنان بگذرانید.
30. سعی نکنید که فرزندان خود را با برادرزاده یا خواهرزاده تان مقایسه کنید.
31. اگر اختلاف طبقاتی بین شما و برادر و یا خواهرتان هست، اگر شما متمول هستید، از رسیدگی و کمک در امور آنان غفلت نکنید.
32. اگر اختلافات فرهنگی با یکدیگر دارید و برای فرزندانتان ارتباط با آنان ایجاد مشکل می کند، می توانید روابط خود را مدیریت کنید نه اینکه قطع رابطه کنید.
33. جلسه خانوادگی (هفته ای یکبار) در اینگونه موارد می تواند بسیار ره گشا باشد که ضمن صله رحم، روابط فرزندانتان نیز کنترل شده است.
34. اگر برادر و یا خواهر کوچکتر دارید، در امور درسی به آنان کمک کنید.
35. هدیه به برادر و خواهر بسیار سفارش شده و باعث ایجاد و یا افزایش محبت می گردد.
36. در صورت پرخاشگری برادر و یا خواهرتان، شما صبور باشید و سعی کنید با آرامش با آنان برخورد نمایید.
37. در اتفاقات روز مره زندگی، حق انتخاب اول را به آنان دهید.
38. هرگز سعی نکنید که برادر و یا خواهرتان از شما رنجیده خاطر باشند و با همین روحیه بزرگ شوند.
39. از نشان دادن رفتارهای حاکمیتی و ظلم نسبت به برادر و یا خواهر کوچکترتان خودداری کنید.
40. بدانید که ظلم شما، مانند دانه ای است که در دل برادر و یا خواهر کوچکترتان می کارید که ممکن است برخی آثار آن را سالها بعد مشاهده نمایید.
41. فراموش نکنید که ارزش برادری و خواهری بسیار بیشتر از این است که بخواهید به خاطر اختلافات مالی آن را نابود کنید.
42. صحبتها و گله های احتمالی همسرتان، باعث نشود که شما رابطه خود را با برادر و یا خواهرتان قطع کنید.
43. در جمع بین همسر و برادر و خواهرتان، از مهارتهای رفتاری استفاده کنید و در موارد حاد، حتما از مشاور کمک بگیرید تا خدای نکرده نه زندگیتان دچار مشکل شود و نه رابطه با برادر و خواهرتان.
= در حديث نبوي وارد است كه از براي برادران مومن بر يكديگر سي حق است . كه آدمي بري الذمه نمي شود مگر با بجا آوردن آنها و يا آنكه از او عفو نمايد و از تقصير او در ادائ حقش درگذرد.
1-اگر گناهي در حق او از برادر مومن سرزند يا تقصيري از او صادر شود از او بگذرد
2-اگر غريب باشد دلداري او كند و با او مهرباني نمايد
3-چنانچه بر عيبي از او واقف باشد بپوشاند
4-اگر لغزشي از او بوجود آيد چشم از او بپوشاند
5-اگرعذرخواهي نمايد عذر او را بپذيرد
6-اگر كسي غيبت برادر مومني را كند او را منع نمايد
7-آنچه خير او بداند به او برساند و پند و نصيحت از او بازنگيرد
8-دوستي او را محافظت كند و شرايط دوستي را بجا آورد
9-حقوق او را منظور داشته باشد
10-اگر مريض باشد او را عيادت نمايد
11-به جنازه او حاضر شود
12-هر وقت او را بخواند اجابت كند
13-اگر هديه اي از براي او فرستد قبول كند
14-اگر با او نيكي كند مكافات كند
15-اگر نعمتي از او برسد شكر آن را بجاآورد
16-اورا ياري نمايد
17-ناموس و عرض او را در اهلش محافظت نمايد
18-حاجت او را برآورد
19-انچه از او سوال نمايد رد ننمايد
20-اگرعطسه كند تحيت او را نمايد
21-گمشده او را راهنمايي كند
22-سلام او را جواب گويد
23-با او به گفتار نيك تكلم نمايد
24-نعمت هاي او را نيكو شمارد
25-قسم هاي او را تصديق نمايد
26-با او دوستي كند و از دشمني او احتراز كند
27-او را ياري كند ، خواه ظالم باشد يا مظلوم ، و ياري او در وقت ظالم بودن اين است كه او را از ظلم ممانعت كند و در وقت مظلوم بودن ، آنكه او را در برابر ظالم اعانت كند
28-او را تسليم دشمني نكند و خوار نگرداند او را به تنها گذاردنش
29-از براي او دوست بدارد آنچه را از براي خود دوست داشته باشد از نيكيها
30-از براي او مكروه شمارد آنچه از براي خود مكروه مي شمارد از بديها
كتاب معراج السعاده)
عالم رباني ملا احمد نراقي قدس سره)
=
علی (ع)رُبَّ أخٍ لَم تَلِدْهُ اُمُّكَ=
بسى برادر كه مادرت او را نزاد.
= على عليه السلام
يا كُمَيلُ ، المؤمنونَ إخْوَةٌ ، و لا شيءَ آثَرَ عندَ كُلِّ أخٍ مِن أخيهِ
اى كميل! مؤمنان با هم برادرند و براى برادر چيزى مقدّم تر از برادر نيست.
علی (ع)
أخٌ تَستَفيدُهُ خَيْرٌ مِن أخٍ تَستَزيدُهُ
برادرى كه از او بهره ببرى بهتر از برادرى است كه تنها بر شمار برادرانت مى افزاید.
=علی (ع) أحْبِبِ الإخْوانَ على قَدْرِ التَّقْوى
برادران را به اندازه پرهيزگارى آنان دوست بدار.
این وبلاگ برای پاسخگویی به مسائل اخلاقی وشرعی آماده گی لازم رادارد