امیدو نشاط

از نظر زمانی ،هنگام حضور امام در مدینه هنوز مرگ معاویه اعلام عمومی نشده بود .علاوه بر انکه عموم مردم هنوز تفاوت میان حکومت معاویه و یزید را به خوبی درک نمی کردند .،زیرا گرچه چهره یزید برای کسانی همچون امام حسین -ع-و عبدالله بن زبیر و عبدالله بن عمر و عبد الرحمن بن ابی بکر به عنوان چهره ای شرابخوار و سگ باز و میمون باز شناخته شده بود .،اما بیشتر مردم تحت تاثیر تبلیغات معاویه و باند اموی و نیز سیاست تطمیع و تهدید معاویه در زمان حیات او با پسرش بیعت کرده بودند .

اما از نظر مکانی ،موقعیت مناسبی برای قیام نداشت ،زیرا : 1-گرچه تعداد زیادی از مردم مدینه و به ویژه انصار به خاندان اهل بیت علاقه داشتند .اما علاقه انان در حدی نبود که حاضر به جانفشانی و حتی کمتر از ان را در راه انان باشند .،چنان که این سستی و کوتاهی را به خوبی در جریان سقیفه و پس از ان نشان دادند .جالب است که بدانیم هنگامی که حضرت علی -ع- به قصد مقابله با سپاه بیعت شکنان از اهل مدینه یاری خواست بیشتر آنان به او پاسخ مثبت ندادند  و حضرت مجبور شد تا تنها با چهارصد یا هفتصد نفر از مردم این شهر به مقابله با سپاه چند هزار نفری مخالفان برود .2- مدینه پس از پیامبر اکرم -ص-خود را تابع سیاست حاکم نشان میداد.از این رو به پیروی از سیاست شیخین شناخته میشد که حساسیت فراوانی در حفظ سنت آن دو در عرض سنت پیامبر -ص- داشت .چنانکه نماینده این گروه عبدالرحمن بن عوف در جریان شورای عمر ،پیروی از سنت آن دو را به عنوان پیش شرط برای واگذار کردن حکومت به حضرت علی (ع)عنوان کرد ولی حضرت زیر بار ان نرفت در به خلافت رسیدن حضرت علی (ع)هم نقش اصلی و محوری ازآن اهل مدینه نبود .،بلکه مردم مهاجر از شهرهای مختلف مملکت اسلامی به ویژه کوفه بودند که بر خلاف آن حضرت اصرار داشتند .3-تعداد فراوانی از قبائل مختلف قریش بویژه افرادی از باند اموی همچون مروان و خاندانش در ان عصر در مدینه نفوذ و تسلط فراوان داشتند و بدیهی بود که انان در مقابل هر اقدام امام (ع)به سرعت موضع گیری می کردند .4-جمعیت مدینه در این زمان به اندازه ای نبود که بتوان به عنوان یک قیام بزرگ و سرنوشت ساز روی انها حساب کرد .،بویژه در مقام مقایسه با شهرهای بزرگی همچون کوفه و بصره وشام این جمعیت بسیار اندک بود .5-در طول تاریخ نشان داده بود که محل مناسبی برای قیام علیه حکومت مرکزی و قدرتمند به شمار نمی آمد وقیامی که در این شهر رخ می دهدپیشاپیش محکوم به شکست است .،چنان که قیام مردمان این شهر در سال 63قمری علیه حکومت یزید (واقعه حره)به راحتی سرکوب شد.همین طور قیامهای علویان همچون قیام محمدبن عبدالله معروف به نفس زکیه (سال 145ق)

وقیام حسین بن علی موسوم به شهید فخ (سال 169ق)با پایداری اندک اهل مدینه مواجه شد وبه راحتی شکست خورد.6-پیشینه اهل مدینه در زمان حکومت اموی نشان داده بود که انها حاضر به دفاع جدی در مقابل حکومت اموی از خاندان اهل بیت (ع)نیستند .،زیرا سالها به دنبال سیاست لعن امام علی (ع)که از سوی معاویه ابلاغ شده بود ، در این شهر بر فراز منبر آن حاکمان اموی به بد گویی از حضرت علی (ع)می پرداختند . واین مردم با انکه کذب بودن سخنان انها را می دانستند کمتر حاضر به اعتراض جدی علیه این سیاست بودند .و بیشترین مقاومت ها در مقابل این سیاست از سوی خاندان اهل بیت (ع)و بویژه امام حسین (ع)بود که حتی پس از موضعگیری آن حضرت کسی به یاری او بر نخاست .7-حاکم اموی (ولیدبن عتبه)به خوبی براوضاع شهر مسلط بود و چنان نبود که با یک قیام زمام امور از دستش خارج شود وبه دست مخالفان بیفتد.