اميد و نشاط در فرهنگ دين

     از پيغمبر اکرم (ص) نقل است که اگر کسي يک سال از عمرش باقي مانده باشد و توبه کند براي او امکان رستگاري است بعد مي‌فرمايند که اگر يک ماه از زندگي او باقي باشد، بعد مي‌فرمايند يک روز و بعد مي‌فرمايند اگر يک ساعت.

شما به تأثير اين نگاه کنيد که تا چه اندازه اثر بخشي در حوزه اميد و اميدواري مي‌تواند ايجاد کند.

در حوزه فقه هم نگاه مي‌کنيم که گزينه‌هاي متفاوت و متعدد و قرار دادن اين گزينه‌ها به پيش  روي مکلّف، به انعطاف دروني در روانشناسي اجتماعي مکلفين منجر مي‌شود: بهتر اين است که کسي نمازش را اول وقت بخواند. آثار بسيار مثبت خواهد داشت، اما اگر کسي نتوانست بخواند اين طور نيست که بلافاصله حکم ممانعت کلي يا رد شدن کلي صادر شود، اگر نشد قضايش را بخواند باز اگر نتوانست و خودش از دنيا رفت امکان اين که کسي براي او به جا بياورد، و اينها در فرهنگ ديني ماست.

 بسيار مصداق‌هاي عميقي در فرهنگ شيعه وجود دارد که تعادل بين دنيا و آخرت را برقرار مي‌کند و شادي يکي از مهمترين اين محورهاست.

از حضرت امام حسن (ع) نقل است که نسبت به دنيا طوري عمل کن گويي که براي هميشه زنده هستي يعني اگر مي‌خواهي ابزاري را درست کني طوري درست کن که ماندگاري داشته باشد جهت و ديدت پويا باشد. به آخرتت هم طوري نگاه کن که گويي فردا از دنيا خواهي رفت.

اين تعادل بين دنيا و آخرت يکي از مهمترين و برجسته‌ترين ويژگي‌هاي فرهنگ اسلام و فرهنگ شيعي است که با اين تعادل ارتباط  اجتماعي بسيار منظم، منسجم و پويايي تنظيم مي‌شود. ما مي‌توانيم از تجليات اين به بحث اميدواري اشاره کنيم. يکي از تجليات مهم معرفت شناسي در کنار بحث‌هاي عميق هستي شناسي در فرهنگ شيعه که مرتبط موضوع شادي مي‌شود وجود اميد و اميدواري هست.

سراسر ادبيات عارفانه ما پر از اميد است. وقتي از بعد روانشناسي اجتماعي به قضيه مينگريم مي‌توانيم نگاه کنيم که تا چه اندازه اثر بخشي در حوزه روابط ايجاد مي‌کند، بايد توانايي و شجاعت عذرخواهي داشته باشيم.

ابن سينا مي‌گويد به ياد داشته باشيد اگر براي يک موضوع غلط هزار دليل بياوريد مي‌شود هزار و يک غلط. خود اين را که از جنبه آثار اجتماعي در نظر بگيريد آثار بسيار عميقي در حوزه هيجانهاي مثبت دارد. فرهنگ ضد حرماني که در حوزه روانشناسي اجتماعي شيعه داريم اين است که مولانا مي‌گويد:

        تا تو تاريک و ملول تيرهاي                دان که با ديو لعين همشيرهاي

مثلاً يأس و حرمان يکي از مهمترين نشانه‌هايي است که فرد از جاذبه رحمت الهي خارج شده است «غايه آمالالعارفين» در دعاي کميل سرشار از انرژي مثبت است.