سلام بر حسین مظلوم

1-جمله ای از ابوسفیان نقل شد بعد از اینکه حکومت در اختیار اموی ها قرار گرفته بود – ابوسفیان پدر معنوی جریان اموی است .-گفته بود که تلقفوها تلقف الکره. یعنی حکومت را مانند توپ بازیچه خود قرار دهید دست بدست کنید و برای خود تان – امویها – نگه بدارید .-

 

ادامه نوشته

شهاغدت امام سجاد را تسلیت عرض میکنم

 

پنج كس بسیار گریسته اند:
1آدم(ع)،2یعقوب(ع)،3یوسف(ع) ،4فاطمه زهرا(س) 5- على بن حسین   آدم براى بهشت به اندازه اى گریست كه رد اشك بر گونه اش ‍ افتاد.
• یعقوب به اندازه اى بر یوسف خود گریست كه نور دیده اش را از دست داد. به او گفتند:
یعقوب ! تو همیشه به یاد یوسف هستى یا در این راه از گریه ، آب یا هلاك مى شوى . یوسف از دورى پدرش یعقوب آن قدر گریه كرد كه زندانیان ناراحت شدند و به او گفتند:
یا شب گریه كن روز آرام باش ! یا روز گریه كن شب آرام باش ! با زندانیان به توافق رسید، در یكى از آنها گریه كند.
• فاطمه زهرا آن قدر گریست ، اهل مدینه به تنگ آمدند و عرض كردند:
ما را از گریه ات به تنگ آوردى ، آن بانوى دو جهان روزها را از شهر مدینه بیرون مى رفت و در كنار قبرستان شهداء (احد) تا مى توانست مى گریست و سپس به خانه برمى گشت .
• و على بن حسین (امام چهارم ) بیست تا چهل سال بر پدرش حسین گریه كرد. هر گاه خوراكى را جلویش مى گذاشتند گریه مى كرد.
غلامش عرض كرد:
سرور من ! مى ترسم شما خودت را از گریه هلاك كنى .
حضرت فرمود: من از غم غصه خود به خدا شكوه مى كنم ، من چیزى را مى دانم كه شما نمى دانید من هرگاه قتلگاه فرزندان فاطمه را به یاد مى آورم گریه گلویم را مى فشارد.
بحارالانوارجلد 12، ص 264 و ج 43، ص 155 و ج 82، ص86.

فواید گریه کردن برای سلامتی – ۵ فایده گریه برای سلامتی انسان

احساسات در همه ما به یک اندازه تقسیم نشده و برداشت ما هم از آن‌ها نسبی است. برخی خنده را با موفقیت و شادی برابر در نظر می‌گیرند و گریه کردن را خوب نمی‌دانند. اما آیا این طور است؟ ناراحتی در عین پرکاربردی چندان احساس محبوبی نیست. کسی که از روی ناراحتی گریه می‌کند، احساس ضعف و ناامنی را به اطرافیان تزریق می‌کند. شکی نیست که مسائل فرهنگی باعث شده که ما از گریه چنین برداشتی داشته باشیم. گریه کردن اغلب تجربه‌ای غیر مطلوب برای ما انسان‌ها محسوب می‌شود.

اما در برخی شرایط، افراد ترجیح می‌دهند که ناراحتی و گریه‌ی خود را ابراز کنند. در واقع این افراد نسبت به کسانی که گریه را سرکوب می‌کنند، از نظر سلامت روانی در جایگاه بهتری قرار دارند. دلیل آن اما چیست؟ در این مقاله قصد داریم شما را با برخی از علل گریه کردن آشنا نموده، بیان نماییم که گاهی چگونه گریه کردن گاهی در بهبود سلامتی و رفع مشکلات زندگی به ما کمک می کند. با نوآورد در ادامه این مقاله همراه شوید.

فواید گریه کردن برای سلامتی

گریه کردن ناراحتی و استرس را کاهش می دهد

اشک قادر است بهتر از هر گونه داروی ضد افسردگی خلق و خو را بهبود بخشد. جاری شدن اشک به منزله رهایی از استرس، اضطراب، غم و ناامیدی است. گریه کردن می‌تواند از نظر ذهنی شما را به فردی بهتر تبدیل کند. طبق مطالعات صورت گرفته توسط دانشمندان گریه کردن باعث تسکین روح و خلق افراد می شود. افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی و خلقی ممکن است کمتر اثرات مثبت گریه را تجربه کنند. البته فواید اشک ریختن فقط محدود به اشک ناشی از ناراحتی نیست و اشک شوق نیز فواید زیادی دارد. یک گریه خوب می تواند احساس آسودگی را به فرد انتقال دهد، حتی اگر شرایط بد همچنان باقی مانده باشد.نکته قابل توجه این است که گریه هورمون های استرس و سموم را از بدن رها کرده و باعث کاهش تنش می گردد.

 

گریه کردن ناراحتی و استرس را کاهش می دهد

هورمونهایی که پس از استرس در بدن انباشته میشوند به حد سمیت رسیده و باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن و دیگر فرآیندهای بیولوژیکی می شوند. اشک های احساسی به عنوان دریچه اطمینان برای قلب عمل می کنند.همچنین گریه در کاهش و جلوگیری از بیماریهای مرتبط با استرس موثر می باشد.

اگر شما شرایط خوبی ندارید و همه چیز را درون خودتان ریخته‌اید، بدانید که از نظر روانی و جسمی به بدن خود آسیب وارد کرده‌اید. اشک ریختن، علاوه بر این موارد، به تقویت بینایی کمک می‌کند و می‌تواند ۹۰ تا ۹۵ درصد باکتری‌های چشمی را در ۱۰ دقیقه از بین ببرد.

هنگامی که ما دچار استرس هیجانی می شویم، مغز و بدن ما شروع به تولید ترکیبات شیمیایی و هورمون های خاصی می کند. گریه کردن کمک می کند تا این ترکیبات شیمیایی زائد که نیازی به آنها نیست از بدن حذف گردند.

اشکهای احساسی در واقع مواد سمی که در پی استرس هیجانی در خون تجمع می یابند را از بدن دفع می کند. اشکهای احساسی سطح منگنز بدن را کاهش می دهند. این مواد معدنی بروی خلق و خو تاثیر مستقیم می گذارد. غلظت منگنز اشک احساسی ۳۰ برابر بیشتر از منگنز موجود در سرم خون است.

اشک ریختن باعث شستشویی سطح چشم می گردد

اشک هایی که توسط غدد اشکی تولید می شوند باعث باز شدن دید می گردند. زمانی که غشای چشم دچار کم آبی می شود از کیفیت بینایی کاسته خواهد شد، لذا اشک باعث شستشوی سطح چشم شده و مانع از دست دادن آب غشای آن می گردد.

گریه کردن باعث ترشح اندورفین می شود

در مطالعات روانشناختیِ اخیر نشان داده شده که گریه کردن می‌تواند میزان ترشح اندورفین مغز را افزایش دهد. اندورفین همان هورمون مربوط به ایجاد حسِ خوب در بدن است که خود می‌تواند مسکنی طبیعی باشد. گریه کردن همچنین از میزان منیزیم بدن می‌کاهد و از این طریق مانع آسیب دیدن مغز و بدن می‌شود.

درست است که با گریه کردن مشکل شما حل نمی‌شود، اما حداقل می‌دانید که برای لحظاتی آرامش را تجربه کرده‌اید. این کار باعث می‌‎شود با تمرکز بیشتری بر تمام ابعاد مشکلات خود نگاه کنید و به پاسخی برای حل آن برسید.

فواید گریه کردن برای پوست

بعد از نکاتی که از فواید گریه کردن برای دفع سموم بدن و کاهش استرس گفته شد به راحتی می توان فهمید که دو عامل مهم در پیری و از بین رفتن زیبایی پوست با گریه مناسب رفع خواهد شد و پوست به طبع به زیبایی خواهد رسید.

 

گریه کردن باعث دفع سموم بدن می شود

گریه کردن باعث دفع سموم بدن می شود

گریه علاوه بر اینکه ذهن و احساس افراد را پاک می کند قادر به پاکسازی سموم نیز می باشد. اشک هایی که توسط استرس تولید می شوندبه بدن کمک می کنند تا از مواد شیمیایی افزایش دهنده کورتیزول خلاص شوند. گفتنی است که بسیاری از مواد شیمیایی موجود در گریه های احساسی حاوی پرولاکتین پروتئین و هورمون آدرنوکوتیکو هستند که در د را کاهش می دهد. گریه مانند ادرار و تعریق باعث حذف مواد سمی و محصولات زائد بدن می شود.

مضرات گریه نکردن و سرکوبی احساسات

باید بدانید که هنگامی که گریه سرکوب می شود، هیجانات رها نمی شوند و خصایص شخصیتی مخرب همچون پرخاشگری بروز می کنند.

ه باور دانشمندان سرکوب و امتناع از گریه کار معقولی نیست. اما برخی افراد که پس از مورد انتقاد قرار گرفتن، مشاجره با دوستان، مواجهه با ناکامیهای کوچک فورا شروع به گریستن می کنند، باید به روانشناس مراجعه کنند. چرا که معمولا علت اصلی این نوع گریه ها اعتماد بنفس پایین و یا مشکلات روانی مزمن در فرد بوده و بایستی فرد تحت درمان قرار گیرد.

گریه یک ابزار برقراری ارتباط است یک زبان جهانی برای درخواست کمک و حمایت اجتماعی. گریه کمک می کند به آزاد سازی آندورفین ها به جریان خون. آندورفین ها ترکیبات شیمیایی ای هستند که باعث بهبود خلق و خو و تسکین درد می شوند.

 

 

تاثیرات ماه محرم و واقعه عاشورا در عصر حاضر

تاثیرات ماه محرم و واقعه عاشورا در عصر حاضر :

تاثیرات ماه محرم و واقعه پر سوز و گداز و جانسوز عاشورای دهه 61 هجری در زمان حال و اثراتی که این واقعه مهم تاریخی در روند زندگانی روزمره ما گذاشته است. چیست ؟

 با خود فکر می کردم که آیا این تاثیرات بعد از 1400 سال در زندگانی و جامعه ما منشا اثر شده یا نه ؟ که به زودی دریافتم تاثیر خون شهیدان کربلا و قهرمانان واقعی دشت نینوا از همان ساعتی که رئوس(سر های) مبارک ایشان وارد شهر کوفه گردید اثر گذار بود.

 گرچه گروهی نابخرد به ظاهر شادی و پایکوبی می کردند ولی خبر نداشتند که این خوشی آرامش قبل از طوفان است. طوفانی که بعد از چندی طومار ظالمان و مستکبران را در هم پیچید، وآنها نیز مانند سایر ستمگران تاریخ در قعر زباله دانی تاریخ فروخواهند افتاد...

آیا تاثیرات گفتار و خطابه های حضرت زینب (س) در بارگاه شام یزید او را رسوا نکرد؟ آیا به گفته تاریخ نویسان زنان و اهالی حرم یزید بن معاویه تحت تاثیر کلام پر شور حضرت زینب کبری (س) قرار نگرفتند؟  

همه به خوبی می دانیم که پایه های ظلم یزید بن معاویه از همین زمان به لرزش در آمد و سپس فرو ریخت. این اثر گذاری در اوایل تاریخ اسلام و مخصوصاً تاریخ شیعه همیشه با تابش پرتو خونهای مظلومین کربلا پشتیبان و حمایت کننده رهروان حضرت حسین بن علی (ع) بوده است.

 همه به خوبی می دانیم که در طول تاریخ جنگهای بزرگی اتقاق افتاده است. انسانهای بی شماری کشته شده و خانه های بسیاری ویران گشته اند. چه بسا در این جنگها نیز انسانهای کوچک و بزرگ و زنان و مردان بی گناه طعمه آتش پر لهیب جنگ ها گشته اند. مثال های قابل فهم در زمان معاصر جنگ های اول و دوم جهانی بوده است که طی ان بیش از 30 میلیون نفر از مردم کشورهای مختلف و با زبان های مختلف به کام مرگ فرو رفته اند ولی آیا شنیده اید که در هیچ جایی از جهان برای این انسانها مراسم و یاد بود هایی همچون یادبود شهدای کربلا به پا دارند؟

حرف در این مورد بسیار است ولی بهتر آن است که به اثرات این واقعه مهم در زمان حال کشور عزیزمان ایران که داعیه پیروی و رهروی از این شهیدان را در سرلوحه عقاید خود دارند، و درسی که ما باید از این واقعه بگیریم پرداخته و اثرات آن را بازگو کنیم.   

سالهای نه چندان دور در کشور ایران انقلابی رخ داد همه می دانیم که انقلابهای جهان برای خود تئوری های تعریف شده ای دارند که رهبری، بسیج مردم، ایدئولو‍‍ژی و عقاید انقلابی .... از اهم آن می باشند.  غرض از بیان این نکته این است که رهبری این انقلاب با اتکا به ایدئولوژی و تفکر عاشورایی و استقامت از شهدای عاشورائی مردم این کشور را به صورت امت واحده در آورده و کاخ ستمشاهی را که از حمایت همه جانبه استکبار جهانی بر خوردار بود، به قعر سیاهی ها بفرستد.

البته سخن گفتن از پیروزی این انقلاب شکوهمند در چند سطر ظلم به تاریخ است ولی مقصود ما این است که انقلابهای بسیاری در جهان اتفاق افتاده که یا به علت دارا نبودن ایدئولوژی مناسب و وصل نبودن به یک چشمه زلال الهی و نداشتن تفکری همچون تفکر شیعی یا به کودتا تبدیل گشته اند یا ناکام شده اند....

   به برهه ی دیگر از زمان بر می گردیم بعد از پیروزی انقلاب دشمنان قسم خورده به جان کشور اسلامی ایران می افتند تا او را از پای درآورند ولی در فکر و ذهن خود به این تفکر نرسیده اند که با شروع جنگ علیه کشوری که متصل به تفکر شیعی و تفکر عاشورائی می باشد نمی توانند مقابله بکنند. تمام دنیا در یک طرف با کلیه ی امکانات و تجهیزات و عده و عده بسیج می شوند و در طرفی دیگر کشوری با ایدئولوگ های خود با امام حسین (ع) شجاع و قهرمانش با ابوالفضل(ع) جوانمردش با علی اکبر (ع) نوجوان خود با جوانانی همچون جوانان بنی هاشم و زینب (س) ام المصائبش مادر و الگوی صبر و استقامت. ...

آیا بهتر نیست مقایسه ای حتی کوچک بین جوانان ومردم زمان حال با آن گروه اندک مظلوم و شجاع کربلا انجام دهیم تا بگوئیم تاثیرات آنها بر این مردم چگونه بوده است آیا بزرگسالانی که زن و فرزند و تمام علایق دنیوی خود را رها کردند و عاشقانه به صف شهادت طلبان شتافتند. الگویی بجز حسین(ع) داشتند؟ جوانان برومندی که واژه جوانمردی و فتوت را از سرورشان آقا ابوالفضل(ع) یاد گرفته بودند چگونه دین خود را به رهبر و امام خویش به اثبات رساندند.  آنهائیکه حتی از پیدا شدن اجساد خود احتراز می کردند و می خواستند گمنام و بی نام و نشان در میان گل و لای های جزیره مجنون و یا کوههای سر به فلک کشیده کردستان دفن گردند. آیا حالات جوانانی که اینک نیز از تلویزیون می بینیم در شب حمله به دشمن با حالات شب قبل از شهادت حضرت علی اکبر(ع) و حضرت قاسم شباهتهایی ندارند؟ آیا این جوانان نیز کشته شدن در راه هدف و خداوند را اهلاء من العسل نمی دانند؟

آنهایی که شبهای قبل از عملیات با گریه و زاری و دعا از خدا رسیدن به وصال را خواستار بودند.  آیا حالات و احوال این مادران و زنان و خواهران که با مقاومت و صبر و همیاری خویش، با حضرت زینب(س) کمی مشابهت ندارد؟ آیا دختران و زنانی که در ایام قبل از سقوط خرمشهر در کنار شوهران و برادران خویش اسلحه بر کف داشتند و یا مرهم بر زخم آنها می گذاشتند و نیز پشتیبانی آنها از رزمندگان شباهتهایی یه اوضاع و احوال زینب(س) ندارد...؟ 

کمی به جلوتر می آییم شاید 8 سال دفاع مقدس در نظر بعضی ها در زمان و مکان مخصوصی اتفاق افتاده باشد ولی در زمانی نه چندان دور در آنطرف دریای مدیترانه در کشوری که اقوام مختلف با گرایشهای مختلف زندگی می کنند فقط یک گروه شیعی به نام حزب الله لبنان با استعانت از خداوند متعال و الگو گرفتن از رهبر شهید خود حسین بن علی(ع) تنواسته اند لرزه بر اندام گروه وحشی و خشن صهیونستها بیاندازند.

انها بعد از اخراج صهیونیستها از کشورشان در یک جنگ 33 روزه دنیا را به حیرت واداشتند در حالیکه تمام کشور های عربی که در طول دوران مختلف با رژیم غاصب صهیونیستی مقابله کرده اند همیشه دست از پا دراز تر شکست خورده و سرزمینهای خویش را به دست آنها سپرده اند....

 صحرای سینا در مصر و بلندی های جولان در سوریه ،قسمتی از خاک اردن شاهدان این مثال می باشند. تمام این مسائل مربوط به تاثیر گذاری تفکر عاشورا و محرم است که بحث بیشتر درباره انها در این مقال نمی گنجد.  حال که از تاثیرات عاشورا و تفکر عاشورائی در ابعاد دفاعی سخن به میان امد بهتر است کمی هم درباره ابعاد اجتماعی و اخلاقی که باید بر زندگی ما جاری و ساری باشد سخن به میان بیاوریم....

متاسفانه در سالهای اخیر با توجه به رسوخ فرهنگ غربی در کشور های مختلف و خود باختگی بعضی از کشورها و ملل درباره هویت خویش نقش مذهب کم رنگ تر شده و یا به نوعی تحت تاثیر عوامل تاثیر گذار فرهنگ وارداتــــــی گردیده است.
این موضوع در کشور ما هم به چشم می خورد و ان هم نوعی سطحی نگری نسبت به مسائل مهمی همچون عاشورا و تفکر عاشورائی میباشد و عمق و جان مسئله متاسفانه دچار نوعی فراموشی شده است.

همگان اعتقاد بر این یافته ایم که فقط گریه بر شهیدان عاشورا و محرم در جهت محترم شمردن راه انها کافی است و یاد کردن از انها را فقط در این دهه محرم بسنده کرده ایم. ایا کسانی که با رشادت و شهادت خود اینگونه بر تاریخ جهان تاثیر گذاشته اند فقط گریه می خواهند یا اینکه ما باید هدف اصلی قیام انها را بررسی و تحلیل کنیم؟ ایا این گروه اندک فقط برای اب جنگیدند؟ مگر در سرزمین خویش اب . نان و موقعییت نداشتند؟ و یا اینکه این گروه برای به دست اوردن قدرت چند روزه اینچنین به خاک و خون افتادند؟اگر چنین بود حتماً به حکمرانی یک منطقه نائل می شدند و ساکت و آرام در گوشه ای حکومت می کردند. آری هم و غم این گروه برای آب و نان و رسیدن به مسند حکومت نبود، بلکه ایشان با عمل خویش مکتب شیعه را برای همیشه بیمه کردند و چراغی افروختند که همیشه زمان روشنگر راه انسانهای واقعی گردیدند.....

 آنها جمله : اِن الحیات عقیده و الجهاد را به مفهوم کامل معنی نمودند.  

حال وظیفه ما آیا گریه کردن بر آنهاست یا الگو قرار دادن تک تک آن شهیدان؟ آیا ما در زندگی روزمره خود تا چه حد از این تفکر تبعیت می کنیم؟ به مبارزه با استکبار و ظلم و ستم علیه ملتها چگونه فکر می کنیم؟ با امر به معرف و نهی از منکر چه دیدگاهی داریم؟ برای یاری ستمدیدگان چه فکری کرده ایم؟

آیا یار و یاور مظلومان جهان هستیم؟ در رابطه با اجرای اصول و فروع دین چه کرده ایم؟   اینها سوالاتی است که باید امروزه به آنها جواب داده و مقایسه ای با عملکرد خود و تفکرات شیعه داشته باشیم و از سوی دیگر هم جنبه های مثبت را از یاد نبرد.جامعه کنونی ما بعد از انقلاب اسلامی الگوی خود را بر اساس تفکرات شیعی و عاشورایی قرار داده است. مبارزه با کشورهای غاصب و ستمگر و قدرتهای زورگویی همچون امریکا و اسرائیل در راه سیاست های جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. ایران امروز دیگر ایران زمان گذشته نیست که با اخم کردن یک وزیر خارجه امریکایی خود را ببازد. امروز در سایه تفکر زندگی یعنی عقیده و جهاد، کشورهایی همچون امریکا با شکست مواجه شده اند و چنان افتضاحی بر آنها مستولی گردیده است که گفتگو درباره آنها در این مقاله نیست .

 
امروزه ایران با حمایت از ستمدیدگان و محرومان جهان چشم و چراغ و امید محرومان کل جهان گردیده است. این کشور با وجود تحریم های بین المللی از سوی کشورهای مختلف توانسته است در عرصه های مختلف با پایداری و مقاومت و ابراز عقیده موفقیت هایی بدست آورد. روز با روز بر هزیمت و نابودی قدرتهای جهان افزوده می شود. در این میان در نظر بعضی ها ممکن است که تنگناهایی نیز وجود داشته باشد . مثلاً بساط عیش و نوش و خوشگذرانی و تجمل گرایی آنها به راه نباشد و یا مشکلاتی از قبیل گرانی و تورم و مسائل روز که ناشی از مشکل تراشی دشمنان نیز می باشد بوجود آید ، ولی باید به یاد داشته باشیم که مبارزه هزینه می خواهد و اگر تمام ملت بر این مشکلاتِ مبارزه آگاهی داشته باشند بزودی به نتایج مطلوب خواهند رسید.....

  ما به عنوان پیروان تفکر محرم و عاشورا امروز باید با الهام گیری از حرکت آن عزیزان در همه جنبه های زندگی خود بتوانیم به اهداف عالیه انسانی و اسلامی نائل گردیم. با شجاعت و مبارزه در راه عقیده و جانبازی و شهادت در راه اعتقادات خویش ، با دستگیری و حمایت از محرومین و ستمدیدگان ، با صبر و استقتمت در راه مبارزه، انشاءالله آینده روشنی در پیش روی ما خواهد بود

ادامه نوشته

از مکان و روحیات گناه الود هجرت . دوری کنید

جایگاه و منزلت هجرت در متون دینی

1 . هجرت یک دستور سازنده اسلامی:

قرآن در بیش از 14 آیه ⁽¹⁾ به زبانهای مختلف دستور به هجرت داده است . گاهی با زبان ملامت، می گوید «مگر سرزمین خدا گسترده نبود، چرا دست به هجرت نزدید؟ ⁽²⁾             » گاهی پاداش عظیم آن را گوشزد می نماید و می فرماید: «الذین امنوا وهاجروا وجاهدوا فی سبیل الله باموالهم وانفسهم اعظم درجة عند الله واولئک هم الفائزون » ⁽³⁾ ; «آنان که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جانهای خود در راه خدا جهاد کردند درجه بزرگتری نزد خدا دارند و آنها رستگارند .»

2 . هجرت، حرکت و خیزش ثمربخش:

کسی که در راه خدا هجرت کند، نقاط امن فراوان گسترده ای در زمین می یابد . «ومن یهاجر فی سبیل الله یجد فی الارض مراغما کثیرا وسعة ...» ⁽⁴⁾ ; «آن که در راه خدا هجرت کند، موضعهای بسیار وسیعی در زمین می یابد .»

3 . هجرت مبدا تاریخ

هجرت مبدا تاریخ مسلمانان و زیر بنای حوادث سیاسی، تبلیغی و اجتماعی آنان است . هر قوم و ملتی برای خود مبدا تاریخی دارند; مثلا، مسیحیان مبدا تاریخ خود را میلاد حضرت مسیح علیه السلام قرار داده اند و در اسلام با این که حوادث مهمی مانند ولادت پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله، بعثت، فتح مکه و رحلت پیغمبر صلی الله علیه و آله بوده، هیچ کدام انتخاب نشد و تنها زمان هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به عنوان مبدا تاریخ انتخاب شد و مسلمانان تمام حوادث را با سال هجری تعیین می کردند، هرچند طبری و یعقوبی نظرشان این است که در زمان خلیفه دوم که اسلام توسعه یافته بود، به فکر تعیین مبدا تاریخی که جنبه عمومی و همگانی داشته باشد، افتادند و پس از گفتگوی فراوان نظر علی علیه السلام را دائر بر انتخاب هجرت به عنوان تاریخ پذیرفتند ⁽⁵⁾ .

انواع هجرت

1 . هجرت برای فراگیری دانش:

قرآن می فرماید: «وما کان المؤمنون لینفروا کافة فلولا نفر من کل فرقة منهم طائفة لیتفقهوا فی الدین ...» ⁽⁶⁾ ; «شایسته نیست مؤمنان همگی (به سوی میدان جهاد) کوچ کنند; چرا از هر گروهی از آنان طایفه ای کوچ [و هجرت] نمی کند تا در دین [و معارف و احکام اسلام] آگاهی یابند و به هنگام بازگشت به سوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟»

در روایات به مسلمانان دستور داده اند که برای فراگیری علم اگر لازم باشد تا نقطه های دور دست همچون چین مسافرت و مهاجرت کنند . پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «اطلبوا العلم ولو بالصین ⁽⁷⁾ ;                                 علم کسب کنید اگر چه در چین باشد .»

در این هجرت خداپسندانه هزاران ملک طالب علم را مشایعت می کنند، چنان که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرمودند: «من خرج من بیته یطلب علما شیعه سبعون الف ملک یستغفرون له ⁽⁸⁾ ; کسی که از خانه اش برای کسب علم خارج می شود، هفتاد هزار ملک او را بدرقه می کنند و برای او استغفار می نمایند .»

2 . هجرت برای حفظ دین:

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «من فر بدینه من ارض الی ارض وان کان شبرا من الارض استوجب الجنة ⁽⁹⁾ ; کسی که برای حفظ دین و آئین خود از سرزمینی به سرزمین دیگر هجرت کند، استحقاق بهشت می یابد .»

3 . هجرت از دست ظلم ظالمان:

قرآن می فرماید: «والذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا لنبوءنهم فی الدنیا حسنة » ⁽¹⁰⁾ ; آنها که مورد ستم واقع شدند، و به دنبال آن در راه خدا مهاجرت اختیار کردند، جایگاه پاکیزه ای در دنیا به آنها خواهیم داد .»

4 . هجرت از گناه (هجرت درونی):

اصولا روح هجرت مقدس همان فرار از «ظلمت » به «نور» و از کفر به ایمان، از گناه و نافرمانی به اطاعت خدا است، و لذا در احادیث می خوانیم، مهاجرانی که جسمشان هجرت کرده اما در درون و روح خود هجرتی نداشته اند، در صف مهاجران نیستند، و به عکس آنها که نیازی به هجرت مکانی نداشته اند، اما دست به هجرت درونی زده اند، در زمره مهاجرانند . امیرمؤمنان علی علیه السلام می فرمایند: «ویقول الرجل هاجرت ولم یهاجر انما المهاجرون الذین یهجرون السیئات ولم یاتوا بها ⁽¹¹⁾ ; کسی می گوید مهاجرت کردم در حالی که مهاجرت واقعی نکرده است، مهاجران [واقعی] آنها هستند که از گناهان هجرت کنند و مرتکب آن نشوند .»

5 . هجرت به سوی خدا:

در قرآن کریم از زبان حضرت ابراهیم علیه السلام (و بنا بر قولی از زبان لوط علیه السلام) ⁽¹²⁾ می خوانیم: «وقال انی مهاجر الی ربی انه هو العزیز الحکیم ⁽¹³⁾ ; و [ابراهیم] گفت: من به سوی پروردگارم هجرت می کنم که او عزیز و حکیم است .» ممکن است مراد از این هجرت یکی از انواع گذشته باشد; هجرت از دست ظالمان، هجرت برای حفظ دین ... و یا مراد از آن همان ظاهر آیه باشد; یعنی، هجرت به سوی خداوند برای رسیدن به مقام نبوت یا مقام بالاتر و ... ⁽¹⁴⁾ . و شاهد این مطلب این آیه است که: «انی ذاهب الی ربی سیهدین » ⁽¹⁵⁾ ; «من به سوی خدای خودم می روم و او مرا هدایت خواهد کرد .»

از انواع هجرت، اهداف هجرت هم به دست می آید . گاهی هجرت برای کسب دانش و علوم است (یطلب علما)، گاهی به هدف حفظ دین (من فر بدینه من ارض . .). و گاهی برای فرار از ظلم و ظالم (هاجروا ... من بعد ما ظلموا) و گاهی برای رسیدن به خداوند (مهاجر الی ربی) و زمانی برای فرار از گناه است (یهجرون السیئات) و همه اهداف گذشته یا به نیت خدا و (فی سبیل الله) است یا برای غیر خدا . البته به استثنای دوم و پنجم که قطعا جنبه خدایی دارد .

مهاجران نمونه:

قرآن و روایات گاهی برای اهمیت هجرت به نمونه های عینی و عملی هجرت اشاره می کند که در اینجا به بعضی از آنها اشاره می شود:

1 . حضرت ابراهیم علیه السلام

حضرت ابراهیم علیه السلام بعد از جریان آتش سوزی نمرود و انجام رسالت خویش در سرزمین بابل تصمیم گرفت به سوی شام هجرت کند ⁽¹⁶⁾ . در قرآن آیات مختلفی به این مطلب اشاره دارد:

1 . «وقال انی مهاجر الی ربی انه هو العزیز الحکیم ⁽¹⁷⁾ ; گفت من به سوی خدای خود مهاجرت می کنم . او عزیز و حکیم است .»

2 . «انی ذاهب الی ربی سیهدین ⁽¹⁸⁾ ; من به سوی خدای خویش می روم . بزودی مرا هدایت خواهد کرد .»

3 . «و نجیناه ولوطا الی الارض التی بارکنا فیها للعالمین ⁽¹⁹⁾ ; او (ابراهیم) و لوط را به سرزمینی که برای جهانیان پر برکتش ساخته بودیم، نجات [و رهائی] بخشیدیم .»

پاداش هجرت ابراهیم علیه السلام

خداوند به عنوان پاداش هجرت ابراهیم علیه السلام، بعد از آن به او نعمتهای بزرگی عطا فرمود:

1 . فرزندان لایق و شایسته که بتوانند چراغ ایمان و نبوت را در دودمان او روشن نگهدارند .

2 . در دودمان حضرت ابراهیم علیه السلام نبوت و کتاب آسمانی قرار داد .

3 . پاداش دنیوی همچون نام نیک و لسان صدق فی الاخرین به او عنایت فرمود .

4 . در آخرت او را از صالحان قرار داد .

قرآن به همین پاداشها اشاره دارد، آنجا که می فرماید: «وقال انی مهاجر الی ربی انه هو العزیز الحکیم ووهبنا له اسحاق ویعقوب وجعلنا فی ذریته النبوة والکتاب وءآتیناه اجره فی الدنیا وانه فی الاخرة لمن الصالحین ⁽²⁰⁾ ; و [ابراهیم گفت: من به سوی پروردگارم هجرت می کنم که او عزیز و حکیم است و ما به او اسحاق و یعقوب را بخشیدیم، و در دودمانش نبوت و کتاب [آسمانی] قرار دادیم و پاداش او را در دنیا دادیم و در آخرت از صالحان است .»

خداوند بر اثر هجرت و تلاش ابراهیم علیه السلام تمام احوال ناراحت کننده او را به ضد آن و به بهترین حالت تبدیل نمود; بت پرستان بابل می خواستند ابراهیم را با آتش بسوزانند آتش گلستان شد . آنها می خواستند او همیشه تنها بماند، خداوند آنچنان جمعیت و کثرتی برای او قرار داد که دنیا از دودمان اش پر شد . بعضی از نزدیک ترین افراد به او - از جمله آذر - گمراه و بت رست بودند، خداوند در عوض به او فرزندانی داد که هم خود هدایت یافته بودند و هم هدایتگر دیگران شدند .

ابراهیم علیه السلام در آغاز مال و جاهی نداشت، اما خداوند در پایان مال و جاه عظیمی به او عطا کرد .

ابراهیم علیه السلام در ابتدا به قدری گمنام بود که حتی بت پرستان بابل هنگامی که می خواستند از او یاد کنند می گفتند: «سمعنا فتی یذکرهم یقال له ابراهیم » ; «شنیدیم جوانکی گفتگوی بتها را می کرد که به او ابراهیم گفته می شود .» اما خدا آنچنان اسم و آوازه ای به او داد که به عنوان شیخ الانبیا یا شیخ المرسلین معروف شد . این همه بر اثر هجرت و تلاش او در راه خدا بود .

2 . حضرت موسی علیه السلام

حضرت موسی علیه السلام یکی از فرعونیان را کشت . این قتل یک قتل ساده نبود; بلکه جرقه ای برای یک انقلاب و هجرت بود . دستگاه فرعونی نمی توانست به سادگی از کنار آن بگذرد که بردگان بنی اسرائیل، قصد جان اربابان خود کنند! زیرا تکرار آن تهدیدی علیه حکومت وقت بود . لذا جلسه مشورتی تشکیل دادند و حکم قتل موسی علیه السلام را صادر کردند . در این هنگام یک حادثه غیر منتظره موسی علیه السلام را از مرگ حتمی رهائی بخشید . «مردی از نقطه دور دست شهر (از مرکز فرعونیان) با سرعت آمد و به موسی علیه السلام گفت: این جمعیت برای کشتنت به مشورت نشسته اند، فورا از شهر خارج شو که من از خیرخواهان توام ⁽²¹⁾ .

موسی از شهر خارج شد، در حالی که ترسان بود و هر لحظه در انتظار حادثه ای . عرض کرد پروردگارا! مرا از این قوم ظالم رهائی بخش . هنگامی که متوجه جانب مدین شد، گفت: امیدوارم پروردگارم مرا به راه راست هدایت کند . ⁽²²⁾

آری موسی علیه السلام بعد از این که محیط را آلوده و نا امن تشخیص داد، تصمیم گرفت به سوی سرزمین «مدین » که شهری در جنوب شام و شمال حجاز و از قلمرو مصر و حکومت فرعونیان خارج بود هجرت کند .

موسی علیه السلام، جوانی که در ناز و نعمت بزرگ شده، باید دوران هجرت و سختی را پشت سر بگذارد و از تارهائی که قصر فرعون بر گرد شخصیت او تنیده بود، بیرون آید; در کنار مستضعفان قرار گیرد; درد آنها را با تمام وجودش احساس کند و آماده یک قیام الهی بر ضد مستکبران گردد .

پاداش هجرت موسی علیه السلام:

1 . رسالت و نبوت .

2 . کلیم الله شدن . «خداوند فرمود: ای موسی تو را با رسالتهای خویش و با سخن گفتنم بر مردم برگزیدم . ⁽²³⁾ »

3 . آسان کردن کارها .

4 . گره گشائی از زبان .

5 . فصاحت و بلاغت .

6 . وزارت برادر و ... .

این پاداشها در آیات 24 تا 36 سوره طه بیان شده است .

3 . هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و مسلمانان

مسلمانان دو بار هجرت کردند:

1 . هجرت محدود:

گروه کوچکی از مسلمانان بعد از دیدن وضع رقت بار مسلمانان و شکنجه بی امان مشرکان و ... مسئله را با پیامبر صلی الله علیه و آله مطرح کردند و از حضرت کسب تکلیف نمودند .

حضرت در پاسخ فرمود: «اگر به سرزمین حبشه سفر کنید، [برای شما بسیار سودمند خواهد بود] زیرا بر اثر وجود یک زمامدار نیرومند و دادگر در آنجا به کسی ستم نمی شود و آنجا سرزمین دوستی و پاکی است و شماها می توانید در آن سرزمین بسر ببرید تا خدا فرجی برای شما پیش آورد ⁽²⁴⁾ .»

کلام پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله، چنان اثر کرد که در زمانی کوتاه آنهایی که آمادگی بیشتری داشتند، بار سفر بستند . شبانه و مخفیانه، برخی پیاده و بعضی سواره راه جده را پیش گرفتند و مجموع آنها در این نوبت ده یا پانزده نفر بودند . چهره شاخص آنها جعفر بن ابیطالب بود و میان آنها چهار زن مسلمان نیز دیده می شد ⁽²⁵⁾ .

شیرین ترین و زیباترین خاطره این هجرت سخنان جذاب و زیبای جعفر بن ابیطالب نزد نجاشی زمامدار حبشه بود . او رو به جعفر کرد و پرسید: چرا از آیین نیاکان خود دست برداشته اید و به آیین جدید که نه با دین تطبیق می کند و نه با کیش پدرانتان، رو آورده اید .

جعفر چنین پاسخ داد: «ما گروهی بودیم نادان و بت پرست که از مردار اجتناب نمی کردیم; همواره به دنبال کارهای زشت بودیم; همسایه پیش ما احترام نداشت; ضعیف و افتاده محکوم زورمندان بود و با خویشاوندان خود به ستیزه و جنگ برمی خاستیم . روزگاری به این منوال گذشت تا این که یک نفر از میان ما که سابقه درخشانی در پاکی و درستکاری داشت برخاست و با فرمان خدا ما را به توحید و یکتاپرستی دعوت نمود و ستایش بتان را نکوهیده و زشت شمرد; دستور داد در رد امانت بکوشیم و از ناپاکیها اجتناب ورزیم و با خویشاوندان و همسایگان خوش رفتاری نماییم و از خونریزی و آمیزشهای نامشروع و شهادت دروغ و نفله کردن اموال یتیمان و از نسبت دادن زنان پاکدامن به کارهای زشت بپرهیزیم . به ما دستور داد، نماز بخوانیم; روزه بگیریم و مالیات ثروت خود را بپردازیم . ما به او ایمان آورده، به ستایش و پرستش خدای یگانه پرداختیم و آنچه را حرام شمرده بود، حرام شمرده و حلالهای او را حلال دانستیم، ولی قریش در برابر ما ناجوانمردانه قیام نمودند و شب و روز ما را شکنجه دادند تا ما از آئین خود دست برداریم، بار دیگر سنگها و گلها را بپرستیم، گرد خباثت برویم و ما مدتها در برابر آنها مقاومت کردیم تا آن که تاب و توانایی ما تمام شد . برای حفظ آیین خود، دست از مال و زندگی شسته به سرزمین حبشه پناه آوردیم، آوازه دادگری زمامدار حبشه بسان آهن ربا ما را به سوی خود کشانید و اکنون نیز به دادگری او اعتماد کامل داریم . ⁽²⁶⁾ »

بیان شیرین و سخنان دلنشین «جعفر» به قدری مؤثر افتاد، که شاه حبشه در حالی که اشک در چشمانش حلقه زده بود، به او گفت: قدری از کتاب آسمانی پیامبر خود را بخوان . جعفر آیات 16 تا 35 سوره مریم را خواند و نظر اسلام را درباره پاکدامنی مریم و موقعیت عیسی علیه السلام روشن ساخت . هنوز آیات سوره به آخر نرسیده بود; که صدای گریه نجاشی و اسقفها بلند شد و قطرات اشک، محاسن و کتابها را - که در برابر آنها باز بود - تر نمود .

مدتی سکوت مجلس را فرا گرفت; زمزمه ها خوابید و نجاشی به سخن آمد و گفت: «ان هذا وما جاء به عیسی لیخرج من مشکاة واحدة; اینها و آنچه را که عیسی آورده است، از یک منبع نور سرچشمه می گیرد .» سپس خطاب به نمایندگان قریش که در مجلس حاضر بودند گفت: «بروید، من هرگز اینها را به قریش تحویل نخواهم داد . ⁽²⁷⁾ » بعد از این سخنان، نمایندگان قریش به سرکردگی عمرو عاص و عبدالله بن ربیعه، از در حیله وارد شدند و به شاه حبشه گفتند: «این گروه درباره عیسی عقائد مخصوصی دارند، که هرگز با اصول و عقائد جهان مسیحیت سازگار نیست و وجود چنین افرادی برای آیین رسمی شما خطرناک است .» «نجاشی » رو به نماینده جمعیت مهاجران نمود و گفت: «درباره مسیح عقیده شما چیست؟» جعفر پاسخ داد، عقیده ما درباره حضرت مسیح همانست که پیامبر، خبر داده است . «هو عبد الله ورسوله وروحه وکلمته القاها الی مریم البتول العذراء ⁽²⁸⁾ ; وی بنده و پیامبر خدا و روح و کلمه ای از ناحیه اوست، که به مریم عطا نمود .»

شاه حبشه، از گفتار جعفر کاملا خوشحال شد و گفت: «به خدا سوگند، عیسی را بیش از این مقامی نبود .» ولی وزیران و اطرافیان منحرف، گفتار شاه را نپسندیدند و او علی رغم افکار آنها عقاید مسلمانان را تحسین نمود و به آنها آزادی کامل داد .

ره آورد هجرت اول:

در نتیجه هجرت این گروه از مسلمانان بذر اسلام در بیرون از جزیرة العرب (از جمله قلب نجاشی) پاشیده شد، لذا در سفر بعدی جعفر به حبشه، به فرمان رسول خدا صلی الله علیه و آله، علنا نجاشی به اسلام دعوت شد و او نیز اجابت نمود و ایمان آورد . به هنگام بازگشت جعفر و همراهان، چهل تن از اهل آن کشور که ایمان آورده بودند، به جعفر گفتند: به ما اجازه ده تا خدمت این پیامبر صلی الله علیه و آله برسیم و اسلام خود را بر او عرضه بداریم . همراه جعفر به مدینه آمدند، هنگامی که فقر مالی مسلمانها را مشاهده کردند، به رسول خدا صلی الله علیه و آله عرض کردند: ما اموال فراوانی در دیار خود داریم، اگر اجازه فرمایید به کشور خود بازگردیم و اموال خود را همراه بیاوریم و با مسلمانان تقسیم کنیم، پیامبر صلی الله علیه و آله اجازه فرمودند، رفتند و اموال خود را آوردند و میان خود و مسلمین تقسیم کردند، در این هنگام آیه های 52 تا 54 سوره قصص نازل گردید و خداوند از آنها تمجید کرد ⁽²⁹⁾ .

2 . هجرت عمومی و همگانی

بعد از آن که سران قریش طبق پیشنهاد «ابوجهل » تصمیم گرفتند تا از تمام قبائل افرادی انتخاب شوند، و شبانه به طور گروهی به خانه پیامبر صلی الله علیه و آله حمله برند و او را قطعه قطعه کنند، پیک وحی نازل شد و پیامبر صلی الله علیه و آله را از نقشه های مشرکان آگاه ساخت، «واذ یمکر بک الذین کفروا لیثبتوک او یقتلوک او یخرجوک ویمکرون ویمکر الله والله خیر الماکرین » ⁽³⁰⁾ ; «هنگامی که کافران ضد تو حیله کنند [و نقشه بکشند] تا تو را زندانی کنند یا بکشند یا تبعید نمایند، آنان با خدا از در حیله وارد می شوند و خداوند حیله می کند و خداوند بهترین حیله کنندگان است .»

قرآن از مهاجران یاد شده با عنوان «پیشگامان نخستین » یاد کرده است . چنان که می فرماید: «والسابقون الاولون من المهاجرین والانصار والذین اتبعوهم باحسان رضی الله عنهم و رضوا عنه » ⁽³¹⁾ ; «پیشگامان نخستین از مهاجرین و انصار، و کسانی که به نیکی از آنها پیروی کردند، خداوند از آنها خشنود گشت و آنها (نیز) از او خشنود شدند .»

و آیه 41 سوره نحل: «والذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا ...» ⁽³²⁾ ; «آنانی که در راه خدا هجرت کردند، بعد از آن که ستم شدند .» درباره این گروه نازل شده است .

گاه به این هجرت، هجرت اولیه و به هجرت گروهی از مسلمانان که بعد از صلح حدیبیه و به دست آمدن یک محیط نسبتا امن به مدینه هجرت نمودند، «هجرت ثانیه » گفته می شود، و گاهی بر هجرت تمام کسانی که بعد از جنگ بدر تا زمان فتح مکه به مدینه مهاجرت کردند، این عنوان اطلاق می شود ⁽³³⁾ .

آثار هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

بررسی تاریخ نشان می دهد که هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و مسلمانان و جهاد، دو عامل اصلی در پیروزی اسلام در برابر دشمنان نیرومند بود . اگر هجرت نبود اسلام در محیط خفقان آور مکه از میان می رفت . هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله اسلام را از شکل منطقه ای بیرون آورد و در شکل جهانی قرار داد . اگر بخواهیم آثار هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله را به صورت فهرست وار برشماریم، اینگونه می توان برشمرد:

1 . توسعه اسلام و ازدیاد مسلمانان .

2 . تشکل مسلمین .

3 . ایجاد ارتش اسلام .

4 . ایجاد مرکز قدرت برای مسلمانان .

5 . تشکیل حکومت اسلامی در مدینه، و تبدیل شدن یثرب (مدینه) به «مدینة الرسول » .

6 . مهار دشمنان و سرکوب آنها (اعم از مشرکین و یهودیان) .

7 . بیرون آمدن اسلام از شکل منطقه ای و جهانی شدن و عزت آن .

8 . پیروزیهای پی در پی و فتح مکه .

9 . فراهم آمدن زمینه تربیت انسانهایی چون سلمان و اباذر و عمار و ...

پاداش مهاجران

از جمله نکاتی که دلالت بر رفعت جایگاه هجرت در اسلام دارد، پاداشهای عظیمی است که خداوند در دنیا و آخرت به مهاجران عنایت نموده است، که به برخی موارد اشاره می شود:

1 . جایگاه دنیوی و پاداش اخروی

«والذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا لنبوئنهم فی الدنیا حسنة ولاجر الاخرة اکبر لو کانوا یعلمون » ⁽³⁴⁾ ; «آنها که مورد ستم واقع شدند، سپس برای خدا هجرت کردند، در این دنیا جایگاه [و مقام] خوبی به آنها می دهیم و پاداش آخرت، اگر بدانند، از آن هم بزرگتر است .»

2 . امنیت گسترده و آمرزش گناهان

قرآن در این باره می فرماید: «ومن یهاجر فی سبیل الله یجد فی الارض مراغما کثیرا وسعة ومن یخرج من بیته مهاجرا الی الله ورسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی الله وکان الله غفورا رحیما» ⁽³⁵⁾ ; «و کسی که در راه خدا هجرت کند، نقاط امن فراوان و گسترده ای در زمین می یابد . کسی که از خانه اش به عنوان مهاجرت به سوی خدا و پیامبر او بیرون رود، سپس مرگش فرا رسد، پاداش او بر خدا است و خداوند آمرزنده و مهربان است . ⁽³⁶⁾ »

3 . بهشت جاودان و بخشش گناهان

«فالذین هاجروا واخرجوا من دیارهم واوذوا فی سبیلی وقاتلوا و قتلوا لاکفرن عنهم سیئاتهم ولادخلنهم جنات تجری من تحتها الانهار ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب » ⁽³⁷⁾ ; ««آنها که در راه خدا هجرت کردند و از خانه های خویش بیرون رانده شدند، و در راه من آزار دیدند و جنگ کردند و کشته شدند، به یقین گناهانشان را می بخشم و آنها را در باغهای بهشتی که از زیر درختانش نهرها جاری است، وارد می کنم . این پاداشی است از طرف خداوند و بهترین پاداشها نزد پروردگار است .»

4 . رحمت خدا و روزی شایسته

«والذین آمنوا وهاجروا وجاهدوا فی سبیل الله والذین آووا ونصروا اولئک هم المؤمنون حقا لهم مغفرة ورزق کریم » ⁽³⁸⁾ ; «و آنها که ایمان آوردند و هجرت نمودند و در راه خدا جهاد کردند و آنها که [مهاجران را] پناه دادند و یاری نمودند، آنان مؤمنانی حقیقی اند . برای آنها آمرزش و روزی شایسته ای است .»

«والذین هاجروا فی سبیل الله ثم قتلوا او ماتوا لیرزقنهم الله رزقا حسنا وان الله لهو خیر الرازقین، لیدخلنهم مد خلا یرضونه وان الله لعلیم حلیم » ⁽³⁹⁾ ; «و کسانی که در راه خدا هجرت کردند، سپس کشته شدند یا به مرگ طبیعی از دنیا رفتند، خداوند به آنها روزی نیکویی می دهد، و خداوند بهترین روزی دهندگان است . خداوند، آنان را در محلی وارد می کند که از آن خشنود خواهند بود و خداوند دانا و بردبار است .»

5 . بالاترین درجه نزد خداوند و رستگاری ابدی

«الذین امنوا وهاجروا وجاهدوا فی سبیل الله باموالهم وانفسهم اعظم درجة عند الله واولئک هم الفائزون یبشرهم ربهم برحمة منه ورضوان وجنات لهم فیها نعیم مقیم خالدین فیها ابدا ان الله عنده اجر عظیم » ⁽⁴⁰⁾ ; «آنها که ایمان آوردند و هجرت کردند و در راه خدا با اموال و جانهایشان جهاد نمودند، مقامشان نزد خدا برتر است و آنها رستگارند، پروردگارشان آنها را به رحمتی از ناحیه خود، و رضایت [خویش] و باغهایی [از بهشت] بشارت می دهد که در آن نعمتهای جاودانه دارند و همواره تا ابد در این باغها خواهند بود، زیرا پاداش عظیم نزد خداوند است .»

به راستی عظیم ترین و برترین پاداشها را خداوند برای مهاجران مؤمن و مجاهد در نظر گرفته است .

هجرت همچنان باقی است

هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله گرچه یک حادثه تاریخی است و در صدر اسلام اتفاق افتاده و با هجرتهایی چون هجرت امام حسین علیه السلام از مدینه به مکه و از آنجا به کربلا ادامه یافته است اما به طور قطع در آنها خلاصه نمی شود و در طول تاریخ حیات بشر تا وقوع قیامت کبری همچنان بر قوت خود باقی است و آثار و برکاتش همانند چشمه ای زلال و جوشان، نصیب انسان می شود .

و امروز بر عالمان و وارثان پیامبران و ادامه دهندگان راه امامان معصوم علیهم السلام است که همچنان چراغ نورانی هجرت را روشن نگهدارند و پیامبر گونه "مدینه ها" و شهرهای دور افتاده و روستاهای دور دست و عقب مانده را همانند "مدینة الرسول" بازسازی نمایند . اگر امام راحل با هجرت به «بورسای » ترکیه و نجف اشرف و از آنجا به پاریس و سرانجام در سال 57 به تهران توانست عظیم ترین انقلاب تاریخ شیعی را بیافریند، بر وارثان روح الله است که ادامه دهندگان راه او باشند و با هجرت خویش به نقاط مختلف کشور، بلکه دنیا، همچنان انقلاب و اسلام را زنده نگهدارند .

همان ضرورتی که هجرت پیامبر اکرم و یاران او و هجرت امام حسین علیه السلام و اصحاب و بستگان آن حضرت را اقتضا نمود - که تهاجم وسیع دشمن (نظامی، اقتصادی، فرهنگی) بر علیه شخص پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان و شخص امام حسین علیه السلام باشد - همان عوامل امروز با تمام قوا و توان به صورت تهاجم فرهنگی در تمام کشور و تا درون خانه ها (از طریق ماهواره، فیلم و . .). و تهاجم نظامی در اطراف کشور (افغانستان، عراق و . .). قد علم نموده و پا به میدان گذاشته، و وظیفه روحانیان و علما را چند برابر نموده است .

البته برای تشویق بیشتر به این امر مقدس; یعنی، هجرت، تذکر و یادآوری این نکته هم لازم است که: عبادت و تلاش و حفظ دین و صبر و بردباری و استقامت در مسیر دین و هدایت دیگران در زمان غیبت کبری، و در فراق آن یار سفر کرده، طبق روایات زیادی پنجاه برابر پاداش دارد ⁽⁴¹⁾ ، چنان که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «سیاتی قوم من بعدکم الرجل الواحد منهم له خمسین منکم، قالوا: یا رسول الله! نحن کنا معک ببدر و احد و حنین و نزل فینا القرآن فقال: انکم لو تحملوا لما حملوا لم تصبروا صبرهم ⁽⁴²⁾ ; مردمی بعد از شما بیایند که هر مردی از آنها [پاداش] پنجاه نفر از شماها را دارد . عرض کردند: ای رسول خدا! ما در جنگ بدر و احد و حنین با شما بودیم و قرآن درباره ما نازل شد . پس حضرت فرمودند: اگر آنچه بر آنها وارد می شود بر شما وارد شود، توان صبر آنها را نخواهید داشت .»

"هجرت" در راه تبلیغ دین نیز در این زمان، علاوه بر آثار پیش گفته (بهشت جاودان، پاداش دنیوی و اخروی فراوان، آمرزش گناهان، رحمت و روزی شایان و . .). پاداش مضاعف خواهد داشت; چرا که هجرت در زمان غیبت کبری و تحمل رنجها و مصائب در راه توسعه فرهنگ اسلامی و قرآنی در روستاها و بخشها قطعا مصداق بارز صبر و بردباری و توسعه دین الهی در زمان غیبت کبری شمرده می شود .

خطر جدیدی که مسئولیتها را دو چندان می کند، تهاجم نظامی آمریکا و انگلیس در منطقه و در کنار آن تبلیغ مسیحیت توسط کشیشهای غربی با پوشش کمک رسانی به مردم عراق، و تصمیم مهاجمان مبنی بر تغییر سیستم آموزشی مدارس این کشور است . ⁽⁴³⁾ شبیه این وضع در افغانستان نیز از مدتها قبل شروع شده و مرزهای ما را نیز تهدید می کند; از این رو بر روحانیان است که کمر همت هجرت را محکم بسته، روستاها و مخصوصا مرزنشینان را در مقابل تهاجمات فرهنگی تجهیز نمایند .

پی نوشت:

1) آل عمران/195; انفال/72، 74، 75; توبه/20; نحل/41، 110 و ... .

2) نساء/97 .

3) توبه/20 .

4) نساء/100 .

5) ابن جریر طبری; تاریخ طبری، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ سوم 1408، ج 2، صص 3 و 516 و ر . ک: ابن واضح یعقوبی، تاریخ یعقوبی، مرکز انتشارات علمی، 1362، ترجمه دکتر ابراهیم آیتی، ج 2، ص 29 .

6) توبه/122 .

7) حر عاملی، وسائل الشیعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج 18، ص 14 .

8) محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، تهران، المکتبة الاسلامیة، ج 1، ص 170 .

9) بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1403، ج 19، ص 31; مجموعه ورام، ج 1، ص 36 .

10) نحل/41 .

11) شیخ عباس قمی، سفینة البحار، مکتبة السنائی، ماده هجر .

12) ر . ک: تفسیر نمونه (پیشین) ج 16، ص 239 .

13) عنکبوت/26 .

14) ر . ک: فیض کاشانی، تفسیر الصافی، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ج 4، ص 115 .

15) صافات/99 .

16) تفسیر نمونه (پیشین) ج 13، ص 452 .

17) عنکبوت/26 . این که در آیه اول و دوم گفته شد، «به سوی خداوند هجرت می کنم » روشن است که خداوند مکانی ندارد، اما مهاجرت از محیط آلوده به محیط پاک، هجرت به سوی خدا است، مهاجرت به سرزمین انبیا و اولیا و کانونهای وحی الهی مهاجرت به سوی خدا است . همان گونه که سفر به مکه «سفر الی الله » نامیده می شود . به علاوه مهاجرت برای انجام وظیفه و رسالت الهی سفر به سوی دوست محسوب می گردد و در این سفر هادی و راهنما در همه جا خدا است .

18) صافات/99 .

19) انبیاء/71 .

20) عنکبوت/26 - 27 .

21) قصص/14 - 17 .

22) قصص/20 - 22 .

23) اعراف/144 .

24) لو خرجتم الی ارض الحبشة فان بها ملکا لا یظلم عنده احد وهی ارض صدق حتی یجعل الله لکم فرجا مما انتم فیه » ر . ک: تاریخ طبری (پیشین) ج 2، ص 546 . ر . ک: ابن هشام، سیره ابن هشام، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ ششم، 1418 ه . ، ج 1، ص 349 .

25) تاریخ طبری (پیشین)، ج 2، ص 546 .

26) محمد بن محمد ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر (1399 ه . 1979 م). ج 2، ص 80 - 81 .

27) فروغ ابدیت، (پیشین) ج 1، ص 256 .

28) سیره ابن هشام، (پیشین) ج 1، ص 363 و ر . ک: تفسیر نمونه (پیشین)، ج 13، صص 65 - 67 .

29) تفسیر نمونه (پیشین)، ج 23، ص 393 .

30) انفال/30 .

31) توبه/100 .

32) آیه به صورت کامل با ترجمه در قسمت آثار هجرت بیان می شود . ر . ک: تفسیر نمونه (پیشین)، ج 11، ص 235 .

33) همان، ج 7، ص 262 .

34) نحل/41 .

35) نساء/100 .

36) در آیه صد و ده سوره نحل می خوانیم: «ان ربک للذین هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا ان ربک من بعدها لغفور رحیم » .

37) آل عمران/195 .

38) انفال/74 .

39) حج/58 - 59 .

40) توبه/20 - 22 .

41) ر - ک: بحار الانوار (همان)، ح 52، ص 127 - 130 .

42) همان .

43) افق حوزه، پیش شماره بیست و دوم، 1/2/82، ص 2 .

==========================================

 

13مهر سالروز هجرت تاریخی امام (ره) از نجف به پاریس

ویزه نامه هجرت امام خمینی از عراق به پاریس

علل خروج از عراق

دولت عراق ابتدا امیدوار بود که بتواند به مقتضای زمان از وجود امام خمینی به عنوان اهرمی موثر جهت تحت فشار قرار دادن دولت ایران استفاده کند. لذا آمادگی خود را برای هر گونه کمک برای فعالیت علیه حکومت ایران اعلام کرد و از ایشان درخواست همکاری نمود ، اما امام خمینی در پاسخ به درخواستهای مکرر و مصرانه مقامات عراقی ، صریحا اعلام کرد که اختلاف ما با دولت ایران و حکومت پهلوی یک اختلاف اساسی و عقیدتی است و هرگز برطرف شدنی نیست ، اما اختلاف دولت عراق با دولت ایران زودگذر و تابع مقتضیات سیاسی است.
⁽²⁾ در کنار ناکامی دولت عراق برای بهره برداری از شخصیت موثر امام خمینی و ترس و واهمه ضمنی مقامات حزب بعث از نفوذ امام خمینی در میان توده های شیعه مذهب عراق ، حوادث مهمی در فاصله سالهای 1353 الی 1356 به وقع پیوست که شرایط را برای فعالیت های امام و سایر مبازرین ایرانی مقیم آن کشور سخت تر کرد. از ابتدای دهه 1350 اختلافات تاریخی مرزی ایران و عراق تجدید گردید و در مناطق گسترده ای از مرزهای طولانی دو کشور به درگیری و تبادل آتش منجر شد. این اختلافات در نیمه دوم سال 1353 به اوج خود رسید و طی آن عده ای از اتباع و نیروهای دوطرف کشته و مجروح شدند و حتی چند حمله هوایی نیز صورت گرفت و این در حالی بود که هر دو کشور در داخل مرزها با نیروهای سیاسی مخالف خود در ابعاد وسیعی درگیر بودند. به ویژه دولت عراق در کردستان آن کشور با کردها در حال جنگ بود که هزینه های سنگینی را بر آن کشور تحمیل می کرد و در کاهش ضریب امنیتی نقش مستقیمی داشت.

علی هذا، دو کشور ایران و عراق برای اجتناب از یک جنگ تمام عیار، راه حل مذاکره و حل مسالمت آمیز اختلافات را برگزیدند که به صدور بیانیه صلح الجزیره در اسفند 1353 منتهی شد.
در سالهای 1354 تا 1356 این توافقنامه پیگیری و عهدنامه ها و معاهده های همکاری متعددی بین دو کشور به امضاؤ رسید.

یکی از موضوعات مورد تاکید و توافق دو کشور به عنوان شروط مصالحه ، عدم حمایت از مخالفان سیاسی همدیگر ، جلوگیری از رخنه و نفوذ اخلال گرانه و از بین بردن کلیه عوامل منفی در مناسبات دو کشور بود. ⁽³⁾

بدین ترتیب سیاست دولت عراق از جستجو و طلب همکاری علیه دولت ایران به ایجاد محدودیت و اخراج مبارزین ایرانی از آن کشور تغییر یافت و ادامه فعالیت های سیاسی امام خمینی تحت الشعاع روابط ظاهرا بهبود یافته دو کشور قرار گرفت و دولت ایران با استناد به بیانیه الجزیره و معاهدات بعدی ، مصرانه خواستار جلوگیری دولت عراق از فعالیت ایشان و سایر مبارزین شد.

دولت عراق نیز گزینه دیگری پیش رو نداشت و مجبور به عملی کردن خواسته های دولت ایران بود و ریشه و علت اصلی تصمیم امام خمینی برای خروج از عراق در متن تحولات ذکر شده در روابط دو کشور نهفته بود.

ایجاد محدودیت برای فعالیت های امام خمینی

در سال 1356 و نیمه اول سال 1357 ، ارتباط امام خمینی با روحانیون و دانشجویان مسلمان ایرانی در داخل و خارج ایران بیش از پیش گسترش یافت و وارد مرحله نوینی شد. با توجه به نگرانی فزاینده حکومت پهلوی و شخص محمدرضا پهلوی از پیامدهای این وضعیت ، در تابستان 1357 ، مقامات سیاسی و امنیتی ایران با سفرهای متعدد به عراق ، رسما از مقامات آن کشور خواستند که جلوی فعالیت های امام خمینی را بگیرند. لذا عراقی ها از شهریور 1357 ، با ترجیح منافع کشورمان و به منظور حفظ وضعیت مصالحه با ایران برای فعالیت های امام خمینی و نیز رفت و آمد افراد مختلف به محل اقامت ایشان در نجف محدودیت ایجاد کردند.
سیدمحمود دعایی که از یاران نزدیک امام در نجف و رابط ایشان با دولت عراق بود، در خاطرات خود در این زمینه می گوید: عراقی ها روزبه روز محدودیت را شدیدتر می کردند تا این که یک روز مرا خواستند و رسما پیامی برای امام به من دادند ، مبنی بر این که ما در عین این که به شما احترام می گذاریم ، ولی به خاطر روابط با شاه مخدوراتی داریم.
از این رو از شما می خواهیم که رعایت شرایط را بکنید و فعالیت ها به صورت علنی نباشد. وقتی این پیام را برای امام بردم ، فرمودند: «این آغاز کار است. شما به بعثی ها بگو من چنین چیزی را نمی پذیرم... اگر اینان نمی خواهند من اینجا باشم ، می روم جای دیگر و حرفم را می زنم». ⁽⁴⁾

سکوت یا خروج از عراق

در ادامه ایجاد محدودیت برای امام خمینی ، رئیس سازمان امنیت عراق - سعدون شاکر - به همراه استاندار کربلا به دیدار امام خمینی رفتند و صراحتا به ایشان گفتند: «مطابق تحولات جدید در رابطه ما با ایران ، قرار بر این است که به مخالفان یکدیگر اجازه فعالیت ندهیم و ما به این تعهد پایبندیم. لذا از شما درخواست می کنیم که به فعالیت های علنی خود علیه شاه ایران خاتمه دهید.» امام خمینی نپذیرفت و در پاسخ وی گفت: «شما اگر ناگزیر هستید ، من از عراق خارج می شوم.» سعدون شاکر پرسید: «کجا می روید؟» ایشان پاسخ داد: «هر کجا که مستعمره شاه ایران نباشد و ماموران او آنجا نفوذ نداشته باشند.»

دو روز پس از این دیدار، محاصره محل اقامت امام خمینی در نجف تشدید شد و برای آیت الله یقین حاصل شد که عراق دیگر جای ماندن نیست. محمود دعایی می گوید: «2 روز پس از دیدار سعدون شاکر ، امام خمینی پاسپورتشان را به من داد که نزد مسوولان امنیتی عراق به بغداد ببرم و اجازه خروج بگیرم و من نیز همین کار را کردم و در نهایت مقامات عراقی با خروج ایشان موافقت کردند.» ⁽⁵⁾

واکنش ها

مردم ، بویژه مبارزان ایرانی در داخل کشور و سایر نقاط جهان به ایجاد محدودیت برای امام خمینی واکنش بسیار گسترده و شدید نشان دادند. دیری نگذشت که اعتراض ها از نامه ، تلگراف و اعلامیه گذشت و به مطبوعات و رسانه های ارتباط جمعی نیز کشید و عراق با بحران بزرگی مواجه گردید; زیرا به عدول از مواضع متهم بود و تبلیغات وسیعی علیه آن کشور شکل می گرفت. ⁽⁶⁾

در ایران نیز امواج نهفته انقلابی به سرعت فعال شد و کار به جایی رسید که اقدامات متعدد دولت آشتی ملی شریف امامی راه به جایی نبرد و وادار به استعفا گردید.

مقصد بعدی برای هجرت

پس از قطعی شدن خروج امام خمینی از عراق ، اولین کشوری که برای مهاجرت مطرح شد ، سوریه بود. اما به دلیل تیرگی رابطه عراق و سوریه ، رژیم بعثی اجازه خروج به مقصد سوریه را نمی داد. پس از منتفی شدن این گزینه ، عزیمت به کویت مطرح شد تا پس از اقامت کوتاه در کویت ، از طریق آن کشور به سوریه برود. سید احمد خمینی در این مورد می گوید: «جلسه ای در منزل ما تشکیل شد و تصمیم گرفتیم با کویت تماس بگیریم... قرار شد با حضرت آیت الله مهری از روحانیون مبارز کویت تماس بگیریم. حضرت آیت الله مهری هم آقازاده شان را با یکی دیگر از افراد با دعوتنامه ای بری امام روانه نجف کردند.» ⁽⁷⁾

مقصد بعدی برای هجرت

پس از قطعی شدن خروج امام خمینی از عراق ، اولین کشوری که برای مهاجرت مطرح شد ، سوریه بود. اما به دلیل تیرگی رابطه عراق و سوریه ، رژیم بعثی اجازه خروج به مقصد سوریه را نمی داد. پس از منتفی شدن این گزینه ، عزیمت به کویت مطرح شد تا پس از اقامت کوتاه در کویت ، از طریق آن کشور به سوریه برود. سید احمد خمینی در این مورد می گوید: «جلسه ای در منزل ما تشکیل شد و تصمیم گرفتیم با کویت تماس بگیریم... قرار شد با حضرت آیت الله مهری از روحانیون مبارز کویت تماس بگیریم. حضرت آیت الله مهری هم آقازاده شان را با یکی دیگر از افراد با دعوتنامه ای بری امام روانه نجف کردند.» ⁽⁷⁾

بخشنامه آماده باش ساواک در داخل و خارج از کشور

همزمان با تحولات ذکر شده ، ساواک که با نمایندگی های خود در کشورهای کویت ، ترکیه و سوریه لحظه به لحظه ارتباط داشت ، به آنها دستور آماده باش داد ; زیرا کشور مورد عزیمت امام خمینی رسما اعلام نشده بود.⁽⁸⁾ در داخل ایران نیز به ساواک های استان های مرزی دستور آماده باش داده شده بود. در یکی از این بخشنامه ها به تاریخ 9 مهر 1357 خطاب به ساواک های خوزستان ، کرمانشاهان ، فارس و هرمزگان آمده است:
«خمینی روز گذشته تقاضای روادید خروج از کشور عراق نموده ، گرچه تاکنون مقصد نهایی او روشن نشده ، لیکن احتمال می رود به یکی از کشورهای کویت ، سوریه یا ترکیه برود. در ضمن این امکان وجود دارد که به طور ناگهانی از طریق یکی از مرزهای هوایی یا زمینی به کشور وارد شود. از هم اکنون در مرزهای ورودی آمادگی لازم داشته باشند تا به محض ورود هر گونه ارتباط او را بدوا با افراد غیر مسوول قطع نموده و مراتب را بلافاصله اعلام و یاد شده را در اولین فرصت با هواپیما یا هلیکوپتر نظامی به تهران اعزام دارند.» ⁽⁹⁾

عزیمت به کویت

پس از اخذ اجازه خروج از عراق ، سحرگاه 12 مهر 1357، امام خمینی به همراه سید احمد خمینی و چند نفر دیگر به قصد عزیمت به کویت از نجف خارج شدند. از نجف تا مرز کویت در منطقه صفوان ، ماموران عراقی کاروان را همراهی کردند. مقامات کویتی پس از اطلاع از این امر، با ورود امام خمینی به کشورشان مخالفت کردند و امام خمینی و همراهان بناچار ساعت یازده شب به بصره بازگشتند و شب را در هتلی گذراندند و سیزدهم مهر به بغداد رفتند.

ورود به فرانسه

چنان که قبلا گفتیم ، کشور مورد نظر امام خمینی برای مهاجرت ، سوریه بود. اما با توجه به موانعی که وجود داشت و به دنبال موافقت نکردن دولت کویت ، در نهایت فرانسه برای این منظور انتخاب گردید و سرانجام در بعدازظهر 14 مهر 1357 امام خمینی و هیات همراه از فرودگاه بغداد راهی پاریس شدند. شایان ذکر است که مقامات امنیتی عراق به سیدمحمود دعایی اعلام کردند اگر فرانسه ایشان را نپذیرفت ، دیگر به عراق بازنگردند.⁽¹⁰⁾ با ورود امام به فرانسه ، دولت این کشور، ضمن مشورت با مقامات ایرانی با ورود ایشان موافقت کرد. ⁽¹¹⁾
با توجه به حضور ابراهیم یزدی در کاروان عزیمتی امام خمینی به سوی کویت و سپس به پاریس ، عده ای بر این باورند که وی در انتخاب پاریس نقش داشته است. اما به لحاظ اهمیت موضوع، امام خمینی در وصیتنامه خویش این ادعا را رد کرده و انتخاب پاریس را صرفا با مشورت سیداحمد خمینی و بدون نقش دیگران اعلام نمود: «از قرار مذکور ، بعضی ها ادعا کرده اند که رفتن من به پاریس به وسیله آنان بوده ، این دروغ است. من پس از برگرداندنم از کویت ، با مشورت احمد پاریس را انتخاب نمودم ، زیرا در کشورهای اسلامی احتمال راه ندادن بود ; آنان تحت نفوذ شاه بودند ، ولی پاریس این احتمال نبود.» ⁽¹²⁾

علل مهاجرت به فرانسه

براساس خاطرات سیداحمد خمینی ، فرانسه به این دلیل انتخاب شد که از طریق آن کشور در اولین فرصت به سوریه بروند: «{پس از بازگشت از مرز کویت به بصره} نماز صبح را با امام خواندم و بعد از نماز از تصمیمشان جویا شدم. امام گفتند: من سوریه را انتخاب می کنم و به سوریه می روم. عرض کردم. اگر سوریه راه نداد چه کار کنیم؟ خوب است به جایی برویم که ویزا احتیاج نداشته باشد و ما از آنجا بتوانیم به سوریه برویم. چرا که اگر لب مرز سوریه هم ما را برگردانند، دیگر برای رفتن جایی نداریم. فرانسه را پیشنهاد کردم. امام پذیرفتند.» ⁽¹³⁾
بنابراین عزیمت به فرانسه در بدو امر به دلیل لزوم نداشتن اخذ روادید ایرانیان برای سفر و اقامت کوتاه مدت در آن کشور بود تا از آنجا به سوریه بروند ، اما در پاریس شرایط مساعدی که برای تبلیغ و فعالیت و هدایت نهضت و جهانی کردن آن مشاهده شد ، به تدریج فکر عزیمت به سوریه یا هر کشور اسلامی دیگر منتفی گردید. علیرغم هشدارهای اولیه دولت فرانسه به امام خمینی برای خودداری از هرگونه فعالیت سیاسی ، از اولین ساعات ورود به آن کشور تا زمان بازگشت به ایران در 12 بهمن 1357 ، اعلامیه ، مصاحبه ها و سخنرانی های امام خمینی با سرعت بیشتر در ایران و سایر کشورها پخش گردید و اقشار مختلف ایرانیان ، بویژه فعالان سیاسی و دانشجویان مسلمان عضو انجمن های اسلامی در اروپا، کانادا و امریکا به دیدار امام خمینی شتافتند و نیروهای سیاسی انسجام فکری و عملی بیشتری پیدا کردند. در این حال رژیم پهلوی نیز تصور می کرد، به دلیل بعد مسافت و هزینه های زیاد مسافرت به فرانسه ، ارتباط مردم و مبارزان ، بویژه روحانیون ، با امام خمینی کمتر خواهد شد و به انزوای ایشان منجر می شود و به همین دلیل حکومت ایران با مهاجرت ایشان به فرانسه و اقامتش در پاریس مخالفت نکرد. دولت شریف امامی از طریق سفارت ایران در پاریس به اطلاع دولت فرانسه رسانید که حکومت ایران خواهان اخراج امام از آن کشور نیست. ⁽¹⁴⁾ این تصور مقامات حکومت پهلوی ، همچون تبعید ایشان به عراق از اشتباهات فاحش آن حکومت بود. زیرا در ایران اوضاع سیاسی به نفع مخالفان در جریان بود و در خارج از ایران فعالان سیاسی برای سرنگونی حکومت پهلوی با رهبری امام خمینی به وحدت نظر و عمل رسیدند.

1 - علی اکبر محتشمی پور، خاطرات سیدعلی اکبر محتشمی ، تهران ، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی ، 1376، صص 460-َ;455 حمید روحانی ، نهضت امام خمینی ، ج 2 ، تهران ، مرکز اسناد انقلاب اسلامی ، چ دوم ، صص 108-َ104.

2 - حسن عاشوری لنگرودی ، «نگاهی به زندگی شهید آیت الله سیدمصطفی خمینی و نقش او در روند پیروزی انقلاب اسلامی ایران» ; مجموعه مقالات کنگره شهید آیت الله سیدمصطفی خمینی» ، تهران ، نشر شاهد، 1377، صص 114-َ113.

3 - اصغر جعفری ولدانی ، بررسی تاریخی اختلافات مرزی ایران و عراق ، تهران ، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی ، چ دوم ، 1370، صص 498-َ449.

4- پابه پای آفتاب ; گفته ها و ناگفته ها از زندگی امام خمینی ، ج 2، به کوشش امیررضا ستوده ، تهران ، نشر پنجره ، 1373 ، ص 22.

5 - همان ، صص 24-َ23.

6 - برای اطلاع بیشتر ر.ک : مرکز اسناد انقلاب اسلامی ، آرشیو، شماره های بازیابی 1586 ، 1587 ، 886 ، 885 ، 1074 و 887

7 - پابه پای امام ، همان ، ج 2 ، ص 74.

8 - مرکز اسناد انقلاب اسلامی ، آرشیو، پرونده امام خمینی ، شماره بازیابی 887، ص 58.
9 - همان ، ص 6.

10 - پابه پای آفتاب ، همان ، ج 1، ص ; 75 ج 2 ج، صص 25 و 29 -َ 28.

11 - غلامرضا نجاتی ، تاریخ سیاسی 25 ساله ایران ; ج 2ج ، تهران ، موسسه خدمات

فرهنگی رسا، چ چهارم ، 1373، ص 103.

12 - نگرشی موضوعی بر وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی (ره)، تهران ، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، چ دوم ، 1373 ، ص 58.

13 - پابه پای آفتاب ، همان ، ج 1 ، ص 76.

14 - تحریر تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی ایران ، تهران ، نشر تفکر ، 1373 ، صص 311 - َ310.

 ===============================

 

از مدينه تا کربلا همراه با سيدالشهداء امام حسين عليه السلام
فلسفه قيام ابي عبدالله الحسين (عليه السلام) را در سخنان آن حضرت  در آغاز حرکت از مدينه و موضع گيري هاي ايشان در برابر حوادثي که در منزلگاه هاي ميان راه روي داده است مي توان يافت . مدينه  زمان: نيمه دوم ماه رجب سال 60 هجري حاکم وقت مدينه (وليد بن عتيقه) پس از مرگ معاويه دستور يافت تا از امام حسين (عليه السلام) براي يزيد بيعت بگيرد. حضرت فرمود: «... يزيد فردي است شرابخوار و فاسق که به ناحق خون مي ريزد و اشاعه دهنده فساد است و دستش به خون افراد بي گناه آلوده گرديده و شخصيتي همچون من با چنين مرد فاسدي بيعت نمي کند.» وقتي مروان بن حکم بيعت با يزيد را از حضرت درخواست کرد امام حسين(عليه السلام) فرمود: اي دشمن خدا! دور شو، من از رسول خدا شنيدم که فرمود: «خلافت بر فرزندان ابوسفيان حرام است اگر معاويه را بر فراز منبر من ديديد او را بکشيد.» و امت او چنين ديدند و عمل نکردند و اينک خداوند آنان را به يزيد فاسق گرفتار کرده است .  امام حسين(عليه السلام) در شب 28 رجب سال 60 هجري همراه با بيشتر خاندان خويش و بعضي ياران، پس از وداع با جدش پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) از مدينه به طرف مکه حرکت کرد.  امام حسين(عليه السلام) هدف خروج از مدينه را در وصيتنامه اش چنين بيان مي کند:  ... و جز اين نيست که براي اصلاح در ميان امت جدم خارج شدم. مي خواهم امر به معروف و نهي از منکر کرده و به راه و روش جدم (رسول خدا) و پدرم علي (عليه السلام) رفتار نمايم .  کسي که به سوي خدا دعوت کند عمل نيک انجام دهد و بگويد از مسلمانان هستم، از خدا و رسولش جدا نمي شود ... اگر در نوشتن نامه ات خير مرا آرزو کرده اي، خدا پاداش تو را بدهد. مکه  زمان : از 3 شعبان تا 8 ذي الحجه 60 هجري امام حسين(عليه السلام) در سوم شعبان به مکه رسيد و در خانه عباس بن عبدالمطلب سکني گزيد. مردم مکه و زائران خانه خدا که از اطراف آمده بودند به ديدار حضرت شرفياب مي شدند. امام حسين(عليه السلام) پس از رسيدن دوازده هزار نامه از جانب کوفيان، مسلم بي عقيل را در روز 15 رمضان به عنوان نماينده خويش به سوي کوفه فرستاد.  امام حسين(عليه السلام) طي نامه هايي به مردم بصره و کوفه، سزاوارترين مردم براي خلافت و امامت را اهل بيت(عليهم السلام) معرفي کرد و ...  حضرت با رسيدن نامه مسلم بن عقيل مبني بر بيعت مردم کوفه با وي و از سوي ديگر براي حفظ حرمت خانه خدا - که تصميم به قتل آن حضرت، در آنجا گرفته بودند - حج را به عمره تبديل کرد و در هشتم ذي الحجه به رغم مخالفت بسياري از دوستان به سوي عراق روانه شد.  بخشي از آخرين سخنراني هاي حضرت در مکه:  ما اهل بيت به رضاي خدا راضي و خشنوديم ... هر کس مي خواهد در راه ما جانبازي کند و خون خويش را در راه لقاي پروردگار نثار نمايد، آماده حرکت با ما باشد .    صَفّاح  زمان: چهارشنبه 9 ذي الحجه 60 هجري امام حسين(عليه السلام) در پاسخ به مخالفين حرکت به سوي عراق، فرمود: «رسول خدا را در خواب ديدم و به امر مهمي ماموريت يافتم و بايد آن را تعقيب کنم.» در اين منطقه فرزدق شاعر با آن حضرت ملاقات کرد و در جواب حضرت که از احوال مردم عراق جويا شده بود، گفت: دل هاي مردم با توست وليکن شمشيرشان با بني اميه است .  سخن امام حسين (عليه السلام) خطاب به فرزدق در اين منزلگاه:  اگر پيش آمدها طبق مراد باشد، خدا را بر نعمت هايش شکر گوييم. اگر پيش آمدها طبق مراد نبود آن کس که نيتش حق و تقوا بر دلش حکومت مي کند، از مسير صحيح خارج نشود و ضرر نخواهد کرد.   ذات عِرق زمان: دوشنبه 14 ذي الحجه 60 هجري در اين منزلگاه بود که عبدالله بن جعفر، همسر زينب (سلام الله عليها) امان نامه اي را از استاندار مدينه "عمروبن سعيد" که آن ايام در مکه به سر مي برد، گرفت و براي حضرت آورد که مضمون آن چنين بود: من تو را از ايجاد تفرقه بر حذر داشته و از هلاک شدن تو مي ترسم!! لذا به سوي من برگرد تا در امان من بماني! حضرت در جواب چنين فرمود: کسي که به سوي خدا دعوت کند عمل نيک انجام دهد و بگويد از مسلمانان هستم، از خدا و رسولش جدا نمي شود ... اگر در نوشتن نامه ات خير مرا آرزو کرده اي، خدا پاداش تو را بدهد.  عبدالله پسران خويش (عون و محمد) را به خدمت در کنار حضرت و جهاد با دشمنان سفارش کرد و خود به سوي مکه بازگشت .  قسمتي از نامه امام به عمربن سعيد که در اين منزلگاه نوشت:  بهترين امان، امان خداوند است. از خداوند، ترس از او را در دنيا خواهانيم تا در قيامت به ما امان بخشد.  حاجِر  زمان: سه شنبه 15 ذي الحجه 60 هجري حضرت نامه اي را براي تعدادي از مردم کوفه توسط "قَيس بن مُسهِر" فرستاد و چنين نوشت: «نامه مسلم بن عقيل که حاکي از اجتماع شما در کمک و طلب حق ما بود به من رسيد خداوند به خاطر نصرت و ياريتان پاداش بزرگي نصيبتان کند ... هنگامي که فرستاده من "قيس" بر شما وارد شد در کارتان محکم و کوشا باشيد، من همين روزها به شما مي رسم.» "قيس" را در ميان راه دستگير کردند. او به ناچار نامه امام را پاره نمود تا از مضمون آن آگاه نشوند. سپس او را به قصر دارالاماره نزد عبيدالله بردند. از او خواستند نام افرادي که به حسين (عليه السلام) نامه نوشته اند افشا کند و يا در برابر مردم به حسين(عليه السلام) و پدر و برادرش دشنام دهد. او بالاي قصر رفته و ضمن تمجيد از حضرت علي(عليه السلام) و فرزندانش و معرفي خويش، ابن زياد و يارانش را نفرين کرد و خبر از حرکت حضرت به سوي آنان داد و از مردم خواست دعوت امام حسين (عليه السلام) را اجابت کنند. لذا عبيدالله دستور داد او را از  بالاي قصر به پايين انداختند و بدنش قطعه قطعه گرديد و اين چنين به شهادت رسيد .  از سخنان امام حسين(عليه السلام) در بين راه مکه تا کربلا:  «فَاِنّي لا اَرَي المَوت اِلاّ سَعادَة وَلَا الحَياةَ مَع الظّالِمينَ اِلاّ بَرَماً»؛ من مرگ را جز سعادت نمي بينم و زندگي با ستمگران را جز ننگ نمي دانم.    خُزَيمِيّه  زمان: جمعه 18 ذي الحجه 60 هجري امام و همراهان يک روز و يک شب در اين منزلگاه توقف کردند، عده اي پيوستن «زهير بن قين» به حسين (عليه السلام) را در اين منزلگاه گفته اند. امام حسين(عليه السلام) خطاب به زينب کبري(عليهاالسلام) در اين منزلگاه مي فرمايد:  خواهرم! آنچه اراده مشيّت خدا بدان تعلق گرفته، همان خواهد شد .  زَرُود  زمان: دوشنبه 21 ذي الحجه 60 هجري «زهير بن قين» که داراي عقيده عثماني بود، در آن سال مراسم حج را بجاي آورده و به کوفه باز مي گشت. ناخوشايندترين چيز نزد او فرود آمدن در يک محل با حسين (عليه السلام) بود. هر دو در اين منزلگاه به ناچار فرود آمدند. در حالي که زهير با همراهانش مشغول غذا خوردن بود، حضرت از طريق نماينده اي، "زهير" را به خيمه اش دعوت کرد، اما  او تأملي کرد. همسرش به او گفت: «سبحان الله پسر رسول خدا ترا مي خواند و تو اجابت نمي کني!» زهير با اکراه به سوي حضرت رفت. اما هنگام مراجعت از خيمه آن حضرت، آثار خوشحالي از چهره اش نمايان شد و به همراهان گفت: «من به حسين(عليه السلام) ملحق خواهم شد، هر کس ميل دارد در ياري فرزند پيامبر شرکت کند، با ما بيايد و هر کس با ما نيست با او وداع مي کنم.»  لذا همسرش نيز او را رها نکرد و تا واقعه عاشورا و شهادت زهير، همراه کاروان حسيني بود.  امام حسين(عليه السلام) بعد از شهادت زهير فرمود:  اي زهير! خدا تو را از لطف و رحمت خويش دور مدارد و قاتلان تو را همانند لعنت شدگان مسخ شده به بوزينه و خوک لعنت نمايد .     ثَعلَبيّه زمان: سه شنبه 22 ذي الحجه 60 هجري امام شبانه وارد اين منزلگاه شد و خبر شهادت "مسلم بن عقيل" و هاني بن عروه را به وي دادند. پس از آن حضرت فرمودند: «اِنّا لِلّه وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعون»؛ همه از خدائيم و به سوي او باز مي گرديم، پس از اينها زندگي سودي ندارد. آنگاه اشک به صورتش جاري شد و همراهان نيز گريه کردند.  نوشته اند: امام حسين(عليه السلام) با يارانش اتمام حجت کرد. اما گروهي که به طمع مال و مقام دنيا با امام آمده بودند، پس از اين خبر، از حضرت جدا شدند.  سخن امام حسين(عليه السلام) با مردي از اهل کوفه در اين منزلگاه:  به خدا سوگند که اگر تو را در مدينه ملاقات مي کردم، اثر جبرئيل را در خانه ما، و نزول او براي وحي به جدم را، به تو نشان مي دادم. اي برادر! عموم مردم دانش را از ما برگرفتند ...  زُباله  زمان: چهارشنبه 23 ذي الحجه 60 هجري حضرت حسين(عليه السلام) در اين منزلگاه چنين فرمودند: شيعيان کوفه ما را بي يار و ياور گذاشته اند. هر کس از شما بخواهد، مي تواند بازگردد و از سوي ما حقي بر گردنش نيست . امام حسين(عليه السلام) در جواب مردي که از آيه «يَومَ نَدعوا کُلَّ اُناسٍ بَأِمامِهِم» پرسيده بود، فرمود:  پيشوايي، مردم را به راه راست دعوت کرد و گروهي اجابت کردند، و پيشوايي، مردم را به گمراهي دعوت کرد و گروهي اجابت کردند. گروه اول در بهشت و گروه دوم در دوزخ خواهند بود.     بَطنُ العَقَبه زمان: جمعه 25 ذي الحجه 60 هجري از سخنان امام حسين(عليه السلام) در اين منزلگاه: بني اميه مرا رها نکنند تا جان مرا بگيرند. هرگاه چنين کنند، خدا بر آنان کساني مسلط خواهد کرد که آنها را ذليل و خوار خواهد ساخت .    شَراف (و ذُو حُسَم)  زمان: شنبه 26 ذي الحجه 60 هجري حضرت در منزلگاه شراف دستور دادند که آب فراوان برداشته و صبحگاهان حرکت کنند. در ميان راه و هنگام ظهر به لشکري برخوردند و امام حسين(عليه السلام) با سرعت و قبل از دشمن در منزل «ذُوحَسَم» مستقر شد. آنگاه امام(عليه السلام) فرمان داد تا لشکر دشمن و نيز اسبان آنان را سيراب کنند . لشکر امام(عليه السلام) و لشکر دشمن به فرماندهي حُر، نماز ظهر و عصر را به امامت حضرت خواندند.  امام سپاه حُر را چنين خطاب فرمود: «... ما اهل بيت سزاوارتر به ولايت و حکومت بر شما هستيم از مدعياني که بر اساس عدالت رفتار نمي کنند و در حق شما ستم روا مي دارند. اي مردم! من به سوي شما نيامدم مگر آن که دعوتم کرديد. پس اگر از آمدنم ناخشنوديد، بازگردم.»  تا حضرت خواست برگردد، حُر مانع گشت. حضرت فرمود: «مادرت به عزايت بنشيند! چه مي خواهي؟ حُر گفت: مأمورم که تو را به نزد عبيدالله بن زياد ببرم . حال اگر نمي پذيري، حداقل راهي را انتخاب کن که نه به کوفه باشد و نه به مدينه .  از سخنان حضرت در اين منزلگاه:  مگر نمي بينيد که به حق عمل نمي شود و از باطل پرهيز نمي شود. در اين حال سزاوار است که مؤمن، لقاي پروردگار را طلب کند.     بَيَضه زمان: يکشنبه 27 ذي الحجه 60 هجري لشکر امام حسين و حر که به موازات و نزديک همديگر حرکت مي کردند در اين محل فرود آمدند. حضرت در اين منزلگاه لشکريان حرّ را مخاطب قرار داده، چنين فرمود: «بني اميه به فرمان شيطان از اطاعت خدا سرپيچي نموده و فساد کردند. حدود خدا را اجرا نکرده و بيت المال را منحصر به خود ساختند. حرام خدا را حلال و حلال خدا را حرام کردند ... . شما به من نامه ها نوشتيد و گفتيد که با من بيعت کرده ايد، حال اگر به بيعت خويش با من پايبند بمانيد کار عاقلانه اي کرده ايد که من فرزند دخت پيامبر (صلي الله عليه و آله) و اسوه اي براي شما هستم. اگر بيعتتان را بشکنيد، سوگند به جانم! که از شما هم بعيد نيست، چرا که با پدرم علي(عليه السلام) و برادرم حسن و پسر عمويم مسلم پيمان شکني کرديد. بدانيد اگر چنين کنيد سعادت خودتان را از دست داده ايد.  از سخنان حضرت در اين منزلگاه:  اي مردم! رسول خدا فرمود: هر کس سلطان ستمگر، پيمان شکن، حلال کننده حرامها و مخالف با سنت رسول خدا را ببيند و در برابر او برنخيزد، جايگاهش با او در جهنم است .    عُذَيبُ الهِجانات  زمان: دوشنبه 28 ذي الحجه 60 هجري چند تن از اهل کوفه با حضرت ملاقات کرده و اوضاع شهر را چنين توصيف کردند: «به اشراف کوفه رشوه هاي گزاف داده اند و اينک يک دل و يک زبان با تو دشمني مي ورزند و ساير مردم دلشان با توست.  اما فردا شمشيرهايشان به روي تو کشيده مي شود.» امام در اين باره آيه اي را تلاوت فرمودند که:  از ميان مؤمنان مرداني هستند بر سر پيمان خود با خدا ايستادگي کرده و به عهد خويش وفا کردند و به شهادت رسيدند و برخي در انتظار شهادت اند ... .  قصر بني مُقاتِل  زمان: چهارشنبه اول محرم 61 الحرام هجري گروهي از اهل کوفه در اين منزلگاه خيمه زده بودند، حضرت از آنها پرسيد: آيا به ياري من مي آييد؟ بعضي گفتند دل ما رضايت به مرگ نمي دهد و بعضي گفتند: ما زنان و فرزندان زيادي داريم، مال بسياري از مردم نزد ماست و خبر از سرنوشت اين جنگ نداريم، لذا از ياري تو معذوريم . حضرت به جوانان امر کرد که آب بردارند و شبانه حرکت کنند.  امام حسين (عليه السلام) در اين منزل به عبيدالله جعفي چنين فرمود:  پس اگر ما را ياري نمي کني خداي را بپرهيز و از اين که جزو کساني باشي که با ما مي جنگند. سوگند به خدا اگر کسي فرياد ما را بشنود و ما را ياري نکند، او را به رو در آتش مي افکند.    نينوا ( و کربلا)  زمان: پنج شنبه دوم محرم الحرام 61 هجري نينوا جايي است که حرّ دستور يافت حضرت را در بياباني بي آب و علف و بي دژ و قلعه فرود آورد. امام براي اقامت در محل مناسب تري، به حرکت خود ادامه داد تا به سرزميني رسيد. اسم آنجا را سوال فرمود؛ تا نام کربلا را شنيد، پس گريست و فرمود: پياده شويد، اينجا محل ريختن خون ما و محل قبور ماست، و همين جا قبور ما زيارت خواهد شد، و جدم رسول خدا چنين وعده داد . عبيدالله بن زياد نامه اي بدين مضمون براي حضرت نوشت: خبر ورود تو به کربلا رسيد. من از جانب يزيد بن معاويه مأمورم سر بر بالين ننهم تا تو را بکشم و يا به حکم من و حکم يزيد بن معاويه باز آيي! والسلام. امام(عليه السلام) فرمود: اين نامه را جوابي نيست! زيرا بر عبيدالله عذاب الهي لازم و ثابت است.  امام حسين (عليه السلام) چون نامه ابن زياد را خواند، فرمود:  «لا اَفلَحَ قَومٌ اشتَرَوا مَرضاتِ المَخلوُقِ بِسَخَطِ الخالِق؛ رستگار نشوند آن گروهي که خشنودي مردم را با غضب پروردگار خريدند. (خشنودي مردم را بر غضب خدا مقدم داشتند)  تعداد نظامياني که لباس و سلاح جنگي و حقوق از حکومت غاصب بني اميه گرفته و به جنگ امام حسين (عليه السلام) آمده بودند را، بالغ بر 30 هزار جنگجو نوشته اند .  کربلا  زمان: جمعه سوم محرم الحرام 61 هجري عمر بن سعد با لشکري چهار هزار نفره از اهل کوفه وارد کربلا شد. سخن امام حسين (عليه السلام) هنگام ورود به کربلا:  «اَلنّاسُ عُبيدُ الدُّنيا وَالدّينُ لَعِقٌ عَلي اَلسِنَتِهِم يَحوُطُونَهُ ما...؛ مردم، بندگان دنيا هستند و دين آنها جز سخن زبانشان نيست. تا آنگاه کا زندگيشان بچرخد، دنبال دين مي روند. و هرگاه بناي امتحان و آزمايش پيش آيد، دينداري بسيار اندک مي شود.    کربلا  زمان: شنبه چهارم محرم الحرام 61 هجري عبيدالله بن زياد در مسجد مردم را چنين خطاب کرد: «اي مردم! خاندان ابوسفيان را آزموديد و آنها را چنان که مي خواستيد يافتيد!! و يزيد را مي شناسيد که داراي رفتار و روشي نيکوست که به زير دستان احسان مي کند و بخشش هاي او بجاست! اکنون يزيد دستور داده تا بين شما پولي را تقسيم نمايم و شما را به جنگ با دشمنش حسين بفرستم.»  شمر بن ذي الجوشن با چهار هزار جنگجو  يزيد بن رکاب با دو هزار جنگجو  حصين بن نمير با چهار هزار جنگجو  مضاير بن رهيه با سه هزار جنگجو  نصر بن حرشه با دو هزار جنگجو براي جنگ با امام حسين (عليه السلام) اعلام آمادگي کرده و حرکت به سوي کربلا را آغاز کردند.  امام (عليه السلام) در پاسخ «قيس بن اشعث» که سفارش به بيعت با يزيد مي کرد، فرمود:  نه، به خدا سوگند، دست ذلت در دست آنان نمي گذارم، مانند بردگان از صحنه جنگ با آنان فرار نمي کنم.  کربلا  زمان: يکشنبه پنجم محرم الحرام 61 هجري نيروهاي پراکنده در سطح شهر کوفه کم کم جمع شده و به لشکر عمر بن سعد مي پيوندند. عبيدالله عده اي را مأموريت داد تا در مسير به سوي کربلا بايستند و از حرکت کساني که به قصد ياري امام حسين(عليه السلام) از کوفه خارج مي شوند، جلوگيري کنند.  چون گروهي از مردم مي دانستند جنگ با امام حسين(عليه السلام) در حکم جنگ با خدا و پيامبر است در اثناي راه از لشکر دشمن جدا شده و فرار مي کردند.  از سخنان امام حسين(عليه السلام) با لشکر دشمن:  هيهات ما  به ذلت تن نخواهيم داد. خدا و رسول او و مؤمنان هرگز براي ما ذلت را نپسنديدند، دامن هاي پاکي که ما را پروريده، و سرهاي پر شور و مردان غيرتمند هرگز طاعت فرومايگان را بر کشته شدن مردانه ترجيح ندهند.    کربلا  زمان: دوشنبه ششم محرم الحرام 61 هجري عمر بن سعد نامه اي را از عبيدالله دريافت مي دارد که مضمون آن چنين است: من از لشکر سواره و پياده چيزي را از تو فرو گذار نکردم، و توجه داشته باش که مأموراني برگزيده ام كه هر روز وضعيت را به من گزارش کنند. حبيب بن مظاهر از حضرت اجازه مي گيرد تا نزد طايفه اي از بني اسد - که در آن نزديکي ها زندگي مي کردند - رفته و آنان را به ياري فرا خواند، حضرت اجازه دادند. حبيب نزد آنها رفت و گفت: «امروز از من فرمان بريد و به ياري حسين بشتابيد تا شرف دنيا و آخرت از آنِ شما باشد.» تعداد90 نفر بپا خواستند و حرکت کردند، اما در ميان راه با لشکر عمر بن سعد برخورد کردند و چون تاب مقاومت نداشتند، پراکنده شده و برگشتند. حبيب به نزد حضرت رسيد و جريان را تعريف نمود. امام گفت:«لا حَولَ وَلا قُوَّةَ اِلاّ بِاللهِ.»  نامه امام حسين(عليه السلام) از کربلا به برادرش محمد بن حنفيّه و بني هاشم:  ... مثل اين که دنيا اصلاً وجود نداشته(اينگونه دنيا بي ارزش و نابود شدني است) و آخرت هميشگي و دائم بوده و هست.  حضرت "زهير بن قيس" را فرمانده راست سپاه، و حبيب بن مظاهر را فرمانده چپ سپاه گمارد و پرچم را به دست برادرش عباس(عليه السلام) سپرد. گرچه سپاه دشمن به خيمه ها نزديک مي شد، ولي حضرت تيري نينداخت چون مي فرمود: دوست ندارم که آغازگر جنگ با اين گروه باشم.»  کربلا  زمان: سه شنبه هفتم محرم الحرام 61 هجري تعداد نظامياني که لباس و سلاح جنگي و حقوق از حکومت غاصب بني اميه گرفته و به جنگ امام حسين (عليه السلام) آمده بودند را، بالغ بر 30 هزار جنگجو نوشته اند . عمر بن سعد نامه اي بدين مضمون از عبيدالله دريافت کرد که: سپاهيان خود را بين امام حسين (عليه السلام) و اصحابش و آب فرات فاصله بينداز به طوري که حتي قطره اي آب به امام(عليه السلام) نرسد، همانگونه که از دادن آب به عثمان بن عفّان خودداري شد! عمر بن سعد 500 سوار را در کنار شريعه فرات مستقر کرد. يکي از آنها فرياد زد يا حسين! به خدا سوگند که قطره اي از اين آب را نخواهي آشاميد تا از عطش جان دهي!  حضرت فرمود: «خدايا! او را از تشنگي هلاک کن و هرگز او را مشمول رحمتت قرار مده.» حميد بن مسلم مي گويد به چشم خود ديدم که نفرين امام حسين (عليه السلام) تحقق يافت.  امام حسين (عليه السلام) سپاه دشمن را اين چنين نفرين کرد:  بار خدايا! باران آسمان را از اينان دريغ کن، و بر ايشان تنگي و قحطي(همچون سال هاي قحطي يوسف در مصر) پديد آور، و آن غلام ثقي(حجاج بن يوسف) را بر ايشان بگمار تا جام زهر به ايشان بچشاند زيرا آنها به ما دروغ گفتند و ما را خوار ساختند و خداوند(به توسط آن غلام) انتقام من و اصحاب و اهل بيت و شيعيان مرا از اينان بگيرد.     کربلا زمان: چهارشنبه هشتم محرم الحرام 61 هجري هر لحظه تب عطش در خيمه ها افزون مي شد، امام حسين(عليه السلام) برادرش عباس را به همراه عده اي، شبانه حرکت داد. آنها با يک برنامه حساب شده، صفوف دشمن را شکسته و مشک ها را پر از آب کردند و به خيمه ها برگشتند. ملاقات امام حسين(عليه السلام) با عمر بن سعد:  حضرت فرمود: «اي پسر سعد! آيا با من مقاتله مي کني و از خدا هراسي نداري؟»  ابن سعد گفت: «اگر از اين گروه جدا شوم خانه ام را خراب و اموالم را از من مي گيرند و من بر حال افراد خانواده ام از خشم ابن زياد بيمناکم.»  حضرت فرمود:  «تو را چه مي شود؟ خدا جان تو را به زودي در بستر بگيرد و تو را در روز قيامت نيامرزد ... گمان مي کني که به حکومت ري و گرگان خواهي رسيد؟ به خدا چنين نيست و به آرزويت نخواهي رسيد.»  سخن امام حسين (عليه السلام) با يارانش: اي بزرگ زادگان! صبر پيشه کنيد که مرگ جر پلي نيست که شما را از سختي و رنج عبور داده و به بهشت پهناور و نعمت هاي هميشگي آن مي رساند.    کربلا  زمان: پنج شنبه نهم محرم الحرام 61 هجري شمر خود را به خيام امام حسين(عليه السلام) رسانده، ضمن صدا کردن حضرت عباس و ديگر فرزندان ام البنين، مي گويد: «براي شما از عبيدالله امان نامه گرفتم» آنها متفقاً گفتند: «خدا تو را و امان نامه تو را لعنت کند، ما امان داشته باشيم و پسر دختر پيامبر امان نداشته باشد؟» امام حسين(عليه السلام) توسط حضرت عباس از دشمن يک شب را براي نماز، راز و نياز با خدا و تلاوت قرآن مهلت مي گيرد.  حفر خندق در اطراف خيام براي مقابله با شبيخون دشمن و قطع کردن راه ارتباطي دشمن با خيام از  سه طرف - که فقط از يک قسمت ارتباط برقرار باشد – و ياران امام در آنجا مستقر بودند. اين تدبير امام (عليه السلام) براي اصحاب بسيار سودمند بود، گروهي از لشکر عمر بن سعد به سپاه امام (عليه السلام) مي پيوندند.  سخن امام حسين (عليه السلام) خطاب به دشمن:  واي بر شما! چه زياني مي بريد اگر صداي مرا بشنويد؟! من شما را به يک راه راست مي خوانم، اما شما از همه فرامين من سر باز مي زنيد، چرا که شکم هاي شما از مال حرام پر شده و بر دل هاي شما مُهر شقاوت زده شده است .  کربلا  زمان: جمعه دهم محرم الحرام61 هجري امام حسين(عليه السلام) با يارانش نماز صبح را به جماعت خواند و سپس با آنها چنين سخن گفت: «... خدا به شهادت من و شما فرمان داده است. بر شما باد که صبر و شکيبايي را پيشه خود سازيد.» حضرت "زهير بن قيس" را فرمانده راست سپاه، و حبيب بن مظاهر را فرمانده چپ سپاه گمارد و پرچم را به دست برادرش عباس(عليه السلام) سپرد. گرچه سپاه دشمن به خيمه ها نزديک مي شد، ولي حضرت تيري نينداخت چون مي فرمود: دوست ندارم که آغازگر جنگ با اين گروه باشم.»  عمر بن سعد تير را بر کمان نهاده و به سوي ياران امام انداخت و گفت: گواه باشيد که اول کسي بودم که به سوي لشکر حسين تير انداختم!  سپس سپاهيان عمر بن سعد تير بر کمان نهاده و از هر طرف ياران امام حسين(عليه السلام) را نشانه رفتند. امام(عليه السلام) فرمود: «ياران من! بپاخيزيد و به سوي مرگ (شهادت) بشتابيد، خدا شما را بيامرزد.»  در حمله اول چهار تن شهيد شدند و سپس ياران باقي مانده هر کدام به نوبت به تنهايي به ميدان رزم شتافته و به شهادت مي رسيدند و بعد از آنها نوبت به خاندان بني هاشم رسيد و آنها نيز شربت شهادت را نوشيدند.  امام حسين(عليه السلام) که يکه و تنها مانده بود، نگاهي به اجساد مطهر شهدا کرده و آنها را صدا مي کرد. حضرت براي وداع آخر به سوي خيمه ها آمد، آنگاه در حالي که شمشيرش را از غلاف بيرون آورده بود در برابر دشمن قرار گرفت و جنگ نماياني کرد. دشمن از هر طرف وي را محاصره نمود، ناگاه تيري سه شعبه به قلب مبارکش اصابت کرد و در حالي که يکصد و چند نشانه تير و نيزه بر پيکرش بود، نقش بر زمين گشت و روح مبارکش به ملکوت اعلي پيوست. اما شيون زنان، کودکان و حتي فرشتگان الهي بلند شد.  «و سَيَعلَمُ الَّذينَ ظَلَموا اَيَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبُونَ»

اداب عزاداری در محرم

- مديريت در مراسم عزاداري

مسائل عزاداري هم مديريت مي‌خواهد. يك مرتبه همه مي‌خواهند يك ساعت خاصي بيرون بروند. مگر امام حسين ساعت هشت است؟ چه فرقي مي‌كند هشت در خيابان بروي، يا نه؟ نه بروي يا ده؟ نه پدران ما ساعت يازده بيرون مي‌رفتند. آقا پدران شما اشتباه مي‌كردند. بي‌وقت در خيابان طبل مي‌زدند مردم اذيت مي‌شدند. 
امام صادق به يك نفر گفت: چرا خانه‌ات اينطور است؟ خانه‌ات خيلي تنگ است. تو كه وضع مالي‌ات خوب است، يك خانه‌ي بزرگ تهيه كن. گفت: مرحوم پدرم و جدم در اين خانه بوده‌اند. گفت: اگر پدر و جد تو كار خلاف كرد، تو هم بايد كار خلاف بكني؟ پدر و جدت نداشتند. تو كه وضعت خوب است چرا؟ 
بنابراين در اينكه كي بازار برويم، كي در خيابان برويم. چه طبلي؟ مثلاً گاهي نگاه مي‌كني جمعيت خيلي نيست اما اينقدر طبل است كه شهر را تكان مي‌دهد. من نمي‌گويم طبل نباشد، مي‌گويم بايد تناسبي باشد. ساعت طبل زدن، تعداد طبل ها با مقدار جمعيت، همينطور چند تا طبل برمي‌دارند مي‌زنند و نه شعري، نه مرثيه‌اي، نه سخنراني‌اي، نه گريه‌اي، نه آدمي، همينطور فقط هي طبل مي‌زنند. اينها كارهايي است كه امام حسين دوست ندارد. مردم آزاري است. من از بيان امام شنيدم فرمود: قرآن خواندن هم اگر مردم آزاري باشد، گناه است. قرآن خواندن تا چه برسد به طبل! نذرهاي شما اگر نذرهاي خاصي نيست، تقسيم كنيد. حالا دهه‌ي دوم شما، روز بعد از عاشورا غذا بدهيد. اينقدر غذا نفله مي‌شود، چون همه نذر كردند روز عاشورا بدهند. شما مگر نمي‌خواهي به امام حسين هديه كني، بگو: حسين جان من سه روز بعد از شهادت پلو مي‌دهم. آبگوشت مي‌دهم. ثوابش براي تو. امام حسين هروقت به ايشان هديه كني مي‌پذيرد. چه عاشورا، چه غير عاشورا. 
البته بايد عاشورا حماسه‌اش سر جايش باشد. روز عاشورا فرق مي‌كند. اما نه به مقداري كه غذاها نفله شود. ما داشتيم بعضي از مراجع، آيت‌الله العظمي مكارم مي‌فرمود: حاجي‌هايي كه روز عيد قربان مكه گوسفند مي‌كشند، اگر گوشتش حرام مي‌شود، به ايران تلفن كنند، كسي برايشان بكشد. البته حالا امسال گفتند، گوسفندها را پاكستان فرستادند. به هر حال اسراف حرام قطعي است. اگر كسي روز خاصي را نذر نكرده تقسيم كند. اين يك مورد.
مجالس هم همينطور است. يكي دهه‌ي اول، يكي دهه‌ي دوم، يكي دهه‌ي سوم، به هر حال يك طوري نباشد يك شب همينطور قدم به قدم تكيه، بعد از يك هفته هيچي، مثل سيل يكبار مي‌آيد و مي‌ايستد. اين باران نم نم اثرش بيشتر است. 

2- زنده نگهداشتن فرهنگ اهل بيت(عليهم‌السلام)
 

در مجالس چند تا اصل مراعات شود:
1- حديث داريم مجالس عزاداري «أَحْيَا أَمْرَنَا» (بحارالانوار/ج1/ص200) يعني امور ما اهل بيت بايد زنده باشد. اين آقا كه بالاي منبر رفت، اين شعار را كه خواند چه چيزي زنده شد؟ آيه‌اي تفسير شد؟ تاريخ كربلا مطرح شد؟ موعظه‌اي شد؟ چه مطرح شد؟ اين شاعر اين شعري كه خواند مردم چقدر رشد كردند؟ بعضي شعرها در شأن اهل بيت نيست. دورت بگردم. خوب مادر هم به بچه‌اش مي‌گويد: دورت بگردم. چشمات كمونه، ابروت كمونه، قدت قشنگه، خوب مثلاً ابالفضل اين است؟! شعري كه خوانده مي‌شود بايد در آن رشد باشد. منبري بايد حرف‌هايش رشد داشته باشد. «أَحْيَا أَمْرَنَا» يك وقت كسي نگويد قرائتي چه مي‌گويد؟ بگذاريد بنويسم. تذكراتي به عزاداري؛ موضوع ما عزاداري.
1- زنده شدن امور اهل بيت. بايد كاري كنيم كه اهل بيت زنده شوند. حرفشان، فكرشان، فرهنگشان.
2- معرفت و بصيرت. آدم در جلسه كه مي‌آيد اگر با سيزده آمد، وقتي از حسينيه برمي‌گردد بايد نمره‌اش 14 باشد، پانزده باشد. يك قدم... بگويد: يك چيزي فهميديم كه تا حالا نشنيده بوديم. نه عزاداري، مسجد. حديث داريم هركس مسجد مي‌رود بايد هشت تا چيز گيرش بيايد. يكي از اين هشت تا اين است. «وَ عِلْماً مُسْتَطْرَفا» (بحارالانوار/ج75/ص108) «مستطرف» يعني تازه، هركس مسجد مي‌رود بايد حرف تازه ياد بگيرد، يعني چه؟ يعني بايد پيشنماز هرروز مطالعه كند. شما اگر پاي تلويزيون ديدي از من استفاده نمي‌كني خاموش مي‌كني، يك كانال ديگر مي‌روي. «وَ عِلْماً مُسْتَطْرَفا» علم تازه، معرفت تازه. بايد معرفت و بصيرت باشد. 
3- بايد عشق آفرين باشد. عشق آفرين، يعني بايد مطالبي كه گفته مي‌شود، عشق مردم را به امام حسين بيشتر كند. 
4- تعليم احكام؛ اينها بايد يك تابلو شود در همه هيئت‌ها بزنند. يعني بايد هر منبري يك فقه هم بگويد. چون خيلي وقت‌ها كارهاي ما اشكال دارد. بگذار من يك چيزي بگويم.

3- رعايت مسايل شرعي در عزاداري
 

امام حسين وقتي كربلا آمد، زمين كربلا را خريد. چرا؟ به خاطر مسأله‌ي فقهي. فرمود: زمين مردم است. من در زمين مردم مي‌خواهم شهيد نشوم. خون من در زمين غصبي ريخته نشود. زوارها كه زيارت من مي‌آيند، پا در زمين مردم نگذارند. ببين امام حسين زمين كربلا را خريد كه مسائل فقهي مراعات شود. 
در كوفه و شام به زينب كبري صدقه دادند. فرمود: صدقه به سيد حرام است. يعني چه؟ يعني در اوج كارها بايد مواظب مسائل شرعي بود. صدقه حرام است. مي‌شود به ديوار مسجد ميخ كوبيد؟ باسمه تعالي نه! حرام است. مي‌خواهيم سياه پوش كنيم، نكن. سياه پوش مستحب است. خراب كردن ديوار مسجد حرام است. 
خدا دكتر بهشتي را رحمت كند. من خدمت اين شهيد مظلوم بودم. از چند تا كشور آمده بودند با ايشان صحبت مي‌كردند. همينطور اين از او كشور، اين از او كشور، از كشورهاي مختلف صحبت مي‌كردند، يك مرتبه گفت: آقايان الآن وقت نماز است. با اجازه! الله اكبر! نماز اول وقت.
با كفش در مسجد مي‌آييم. مي‌خواهيم سينه بزنيم. اين كار را نكنيد. من مي‌خواهم گوسفند بكشم، شتر بكشم در خيابان. آقا شتر بكش. خدا اجرت بدهد. اما چرا وسط خيابان؟ اين شتر رم مي‌كند. گاو و گوساله رم مي‌كند. خونش مي‌ريزد. اگر بارندگي شود، اين آب با خون قاطي مي‌شود. كفش مردم نجس مي‌شود. در مسجد مي‌روند، در حسينيه مي‌روند، در خانه‌هايشان مي‌روند، آقا كشتن شتر كار خوبي است. اما وسط خيابان كار خوبي نيست. هرچيزي در جايي. شما اگر چاي را در آفتابه بكني، هيچكس نمي‌خورد. هم شربت خوب است، هم ليوان خوب است. يعني بايد كارهاي ما در ظرف خودش باشد. شتر كشتن، گوسفند كشتن كار خوبي است. وسط راه كشتن كار خوبي نيست. يك جاي ديگر بكشيد وسط راه نباشد. تعليم احكام.
5- پاسخ به شبهات، يك سري شبهه پيش مي‌آيد. شبهه مي‌كنند و اين شبهه‌ها را بايد جواب داد. اين شبهه را هم بايد جواب داد. 

4- جايگاه عزاداري در قرآن كريم
 

الآن اين وهابي‌ها راجع به عزاداري مي‌گويند: عزاداري كجاي قرآن نوشته است؟ اين وهابي‌ها بايد قرآن را بلد باشند. مسلمان كه هستند. قرآن در سوره‌ي «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ» (تكوير/1) آنگاه كه خورشيد نورش گرفته شد. «وَ إِذَا النُّجُومُ انكَدَرَتْ» (تكوير/2) نور ستاره‌ها گرفته شد. خورشيد در هم پيچيده شد. چه شد، چه شد، چه شد، چه شد، چه شد، چه شد. در آن روز مي‌پرسند اين دختر زنده را چرا در گور كردي؟ مسلمان‌ها كه دختر در گور نمي‌كردند. مشركين دختر زنده را در گور مي‌كردند. دختر را ننگ مي‌دانستند. قرآن براي دختر مشرك هم روضه خوانده است. گفته: «بِأَىّ‏ِ ذَنبٍ قُتِلَتْ» (تكوير/9) به چه گناهي اين را كشتيد؟ ببينيد دختر مسلمان نيست. پدرش مشرك است. دختر هم مشرك است. اما چون مظلوم است، خدا براي مظلوم آيه آورده است. «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ، وَ إِذَا النُّجُومُ انكَدَرَتْ، وَ إِذَا الجْبَالُ سُيرِّتْ، وَ إِذَا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ، وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ، وَ إِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ، وَ إِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ» (تكوير/1تا7) با اين ريتم خاص در همه‌ي سوره‌ها هم اين ريتم هست. مي‌گويد: اين دختر چه گناهي كرده بود؟ چرا زنده كشتيد؟ 
ما اگر كسي مظلوم بود بايد كمكش كنيم. گول خورده‌هايي كه گفتند: نه غزه، نه لبنان، جانم فداي ايران! اينها با قرآن آشنا نبودند. غزه و لبنان كه مسلمان هستند. ما مي‌گوييم: حتي اگر آن طرف كره‌ي زمين به يك دختر كافري ظلم شد، ما بايد از اين طرف دنيا به نفع او شعار بدهيم. به چه دليل؟ به دليل «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ» خداوند براي دختراني كه در جاهليت زنده در گور مي‌رفتند روضه خوانده است. 
«قُتِلَ أَصحْابُ الْأُخْدُودِ» (بروج/4) «اخدود» خَد يعني گودي. يك گودي درست كردند، مؤمنين را در گودي ريختند و سوزاندند. و نشستند لب گودي و تماشا كردند. مؤمنين سوختند و اينها تماشا كردند. قرآن مي‌گويد: مرگ بر شما كه مؤمنين را زنده زنده سوزانديد. 

5- سوگواري و عزاداري، نشانه عاطفه انساني
 

در سوره‌ي بروج خداوند براي مؤمنيني كه به ناحق از بين رفتند خدا روضه خوانده است. اين وهابي‌ها به ما مي‌گويند: چرا عزاداري مي‌كنيد؟ خودشان پدرشان كه مي‌ميرد مي‌برند زير خاك مي‌كنند. من نمي‌دانم مثلاً فرض كنيد كه شما چطور يك مرغ مرده را زير خاك مي‌كنيد و هيچ گريه نمي‌كنيد. اين مادرش و پدرش مرده زير خاك مي‌كند، هيچي همينطور نگاه مي‌كند. اصلاً گريه علامت اين است كه من عاطفه دارم. ببين ما دو تا چيز داريم، دو تا چراغ دارد. عقل و عاطفه! چراغ عقل بيان است. 
تا مرد سخن نگفته باشد *** عيب و هنرش نهفته باشد
يعني آدم حرف كه مي‌زند مي‌فهمد كه طرف چقدر عاقل است. بيان چراغ عقل است. اشك چراغ عاطفه است. ما نمي‌دانيم فلاني عاطفه دارد يا ندارد. اگر ديديم گريه مي‌كند، پيداست عاطفه دارد. اگر ديديم همينطور نگاه مي‌كند، مشكل عاطفه دارد. عاطفه‌اش مشكل دارد. گريه فطري است. گريه عقلي است. چقدر در قرآن آيه براي گريه داريم. چقدر روايات براي گريه داريم.
مي‌گويند: چرا شما از دهه‌ي محرم عزاداري مي‌كنيد؟ فقط روز عاشورا! الله اكبر... بله آدم يك غريبه كه مرد يك دقيقه به احترامش صبر مي‌كند، اما اگر مادرش مرد، مغازه را مي‌بندد. دو روز، سه روز مرخصي مي‌گيرد. اگر خانمش، بچه‌هايش، همسرش اگر همه با هم از دنيا رفتند، ممكن است ده روز، بيست روز ديگر سر كار نيايد. امام حسين و اهل بيتش بود. بايد پاسخ به سؤالات گفته شود. يعني بايد عزاداري ما، در هر عزاداري يك شبهه‌اي جواب داده شود.
6- انتقال فرهنگ كربلا به نسل نو؛ عزاداران ما پست را به بچه‌هايشان بدهند. مداح به بچه‌اش بگويد: تو بيا بخوان. رئيس هيئت به بچه‌اش بگويد: تو بيا رئيس هيئت شو. به چه دليل اين حرف را مي‌زنيم؟ به دليل حديث. حديث داريم وقتي مي‌خواهي به فقير پول بدهي، خودت نده. به بچه‌ات بده بگو: تو به فقير بده. يعني چه؟ يعني كمك به فقرا را به نسل بعد هم منتقل كن. مي‌خواهي افطاري بدهي. بگو: آقاجان من امسال مي‌خواهم به بيست نفر افطاري بدهم. تو دانشجو هستي. تو دبيرستاني هستي. تو راهنمايي هستي. من اين چيزها را مي خرم تو به همشاگردي‌هايت بگو بيايند. كه اين دختر شما، پسر شما سفره بياندازد، افطاري دادن را ياد بگيرد. ما داشتيم بعضي از تجاري را كه سهم امام كه به آيت‌الله العظمي، مرجعش مي‌داد بچه‌هايش را مي‌آورد، مي‌گفت: بچه‌ها ببينيد، اين آيت‌الله العظمي مرجع تقليد من است. من سهم امامم را دو دستي تقديم مي‌كنم. بعد از مرگ من شما بايد سهم امامتان را به مرجعتان بدهيد. يعني اين سهم امام دادن، خمس دادن، انفاق، افطاري، عزاداري، اين فرهنگ را به يك نسل نو هم منتقل كنيم.

6- بهره‌گيري از فرصت‌ها و دوري از فرصت سوزي
 

7- از زمان بهتر استفاده كنيم. لفتش ندهيم. به نظر من بهترين عزاداري، عزاداري مقام معظم رهبري است. نماز جماعت، يك ربع تا بيست دقيقه. مداح يك ربع. سخنران نيم ساعت. دو مرتبه عزاداري و سينه زدن يك ربع، بيست دقيقه. بعد هم بيست دقيقه هم شام مي‌دهند. يعني همه‌ي اينها يك ساعت و نيم كه آدم آنجا آمد هم نماز جماعت مي‌خواند. هم سينه زده است. هم مداحي گوش داده است. هم اين واعظ يك چيزي گفته ياد گرفته است، هم شام خورده است. ما از غروب چراغ را روشن مي‌كنيم تا يك بعد از نصف شب. محتوايش چيست؟ يك نوار كاست، يك روضه‌ي پلاستيكي. روضه‌ي پلاستيكي كه ثواب ندارد. اگر شهرداري همه‌ي كامپيوترها را طوري طراحي كند، كه يك مرتبه ظهر كه مي‌شود همه آجرهاي تهران اذان بگويند، ثواب ندارد. آنكه از حلقومت اذان مي‌گويي ثواب دارد. اذان پلاستيكي ثواب ندارد. وگرنه ما سي، چهل هزار تا تاكسي داريم، ظهر همه راديوشان را روشن كنند، شيشه تاكسي را هم پايين بكشند. بله تهران روي هوا مي‌رود. موج خوبي هست. كار خوبي هم هست. اما ثواب براي اين است كه خود انسان الله اكبر بگويد. از زمان بهتر استفاده كنيم. 
8- سهم قرآن در كنار اهل بيت فراموش نشود. از همه‌ي منبري‌ها بخواهيد كه آقا شما در اين بيست دقيقه كه منبر هستيد، 5 دقيقه‌اش را يك آيه‌ي قرآن براي ما تفسير كن. 5 دقيقه‌اش را يك حديث بگو. 5 دقيقه‌اش را تاريخ كربلا بگو. 5 دقيقه‌اش را هم روضه بخوان. شما اگر دكان سبزي فروشي رفتي، همه‌ي پولت را ريحان گرفتي. همه‌ي پولت را تره گرفتي. همه‌ي پولت را ترب گرفتي. تنوع، ما همه چيزي نياز داريم. آدم هرچه پول دارد لحاف كرسي بخرد. هرچه پول دارد مس بخرد. هرچه پول دارد طلا بخرد. خوب اين مديريت نيست. بايد يك طوري باشد برنامه‌ها جامع باشد، كه انسان با كلام خدا آشنا شود. با كلام پيغمبر و اهل بيت آشنا شود. با تاريخ كربلا آشنا شود. اينها بايد برنامه‌ريزي شود. البته بعضي جاها هست، الحمدلله! خيلي جاها هستند كه دقت مي‌كنند. سهم قرآن فراموش نشود. 
9- از متن، از متن مقتل خوانده شود. اين ديگر براي روحانيون است. مقام معظم رهبري در ايام عاشورا يك روز نماز جمعه آمدند. مقتل را باز كردند از روي مقتل مي‌خواندند و توضيح مي‌دادند چه اشكالي دارد؟ حديث هم از رويش بخوانيد. خدا آيت الله العظمي گلپايگاني را رحمت كند. ايشان وقتي منبر مي‌رفت، سالي چند منبر براي مردم مي‌رفت. كتابش را مي‌برد باز مي‌كرد، از رويش مي‌خواند و تفسير مي‌كرد. آدم شعر را از رويش بخواند، چه اشكالي دارد؟ شعر و حديث را از رو خواندن عيبي ندارد. حالا مثلاً من در تلويزيون كاغذ دستم است، به نظر شما من آدم معيوبي هستم؟ چه عيبي دارد از رويش بخواند؟ مقتل را از رويش بخوانيم كه معتبر باشد، سند داشته باشد. 

7- توجه به نماز اول وقت در مراسم عزاداري
 

از امام حسين(ع) به نفع نماز استفاده كنيم. اين هم يك مسأله‌ي مهمي است. و چند تا چيز براي شما بگويم. شايد نشنيده باشيد. امام حسين(ع) از مكه كه مي‌خواست حركت كند كوفه بيايد، به يك نفر گفت: تو رسماً مؤذن هستي! يعني همان كاروان خودش و خواهرش را، يعني كاروان امام حسين از مكه مؤذن داشتند. اين يك مورد. 2- ابو ثمامه كه ظهر عاشورا به امام حسين گفت: آقا ظهر شده! امام حسين دعايش كرد. 3- عصر تاسوعا كه به خيمه‌ها حمله كردند، امام حسين فرمود: جنگ را فردا بياندازيد. امشب شب عاشورا است. من نماز را دوست دارم. «أني أحب الصلاة» (لهوف/ص89) من نماز را دوست دارم. ظهر عاشورا مي‌گويند: علي اكبر اذان گفت. امام حسين نمازش شكسته بود. چون دوم محرم رسيد، دهم شهيد شد. دوم تا دهم هشت روز است، مسافر هشت روزه نمازش شكسته است. نماز شكسته دو تا حمد دارد. دو هفت تا چهارده تا. دو تا هم قل هو الله بگوييم، دو تا پنج تا ده تا، با چهارده تا بيست و چهار تا. دو تا ركوع بيست و شش تا، چهار تا سجده سي تا. تشهد و سلام. سي و پنج تا، چهل تا كلمه است. در اين سي و پنج، شش تا كلمه سي تا تير به امام حسين رها كردند. يعني هر يك كلمه «مالِكِ يَوْمِ الدِّين‏» يك تير. «إِيَّاكَ نَعْبُد» يك تير. اين يعني چه؟ آنوقت مي‌شود عزادار امام حسين نسبت به نماز، عاشق نباشد؟ مسأله نماز فراموش نشود. هم ظهر عاشورا، هم شب عاشورا، در عزاداري‌ها. اول نماز، اول نماز، اول نماز، اول نماز، اول نماز! 
براي مبارزه با طاغوت و ظلم و استكبار استفاده شود. به مردم بگوييم، اصلاً اين كه شما مي‌گوييد زير بار نمي‌رويم، مذاكره نمي‌كنيم، با آنها... اين يعني مبارزه با طاغوت پرچم‌دارش امام حسين است. يعني زير سم اسب مي روم، اما زير بار زور نمي‌روم. بدن من تكه تكه شود، قبول است. اما اجازه نمي‌دهم. مادر من فاطمه است. كسي كه از فاطمه شير خورده و در دامن فاطمه رشد كرده بله قربان به يزيد بگويد؟ قرآن مي‌گويد: مي‌دانيد شما چه كسي هستيد؟ شما فرزند حضرت ابراهيم هستيد. «مِلَّةَ أَبيكُمْ إِبْراهيمَ» (حج/78) آيه‌ي قرآن است. «أَنَا وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّة» (بحارالانوار/ج36/ص8) پيغمبر فرمود: من پدر شما هستم. دخترهاي ما بايد بدانند مادرشان فاطمه‌ي زهرا است. پسرهاي ما بايد بدانند پدرشان علي‌بن ابي طالب است. اينكه مي‌گويم قرآن خواندم. اينكه خواندم آيه‌ي قرآن است. «مِلَّةَ أَبيكُمْ إِبْراهيمَ» مي‌گويد: پدر شما ابراهيم است. «أَنَا وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّة» يعني من و علي‌بن ابي طالب پدر شما هستيم. ما يك پدر معنوي داريم. بنابراين بايد احساس غرور كنيم و هرگز زير بار نرويم. 
يك چيزي بگويم. اگر شما مي‌خواهي وضو بگيري. يك كسي آب به شما مي‌دهد. يك شيشه آب به شما مي‌دهد مي‌گويد: بيا وضو بگير. اگر مي‌داني منت در آن است، اسلام مي‌گويد: تيمم كن نماز بخوان. آبي كه در آن ناز است، با آن وضو نگير. يعني چه؟ يعني تو بايد عزيز باشي. كسي حق ندارد سركوفت بزند. من جهازيه تو را دادم! من پولت دادم درس خواندي. مَن مَن مَن مَن مَن! اگر كسي منت بگذارد... حتي قرآن داريم: «لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‏» (بقره/264) اگر كمك به كسي كرديد، به زبان نياور. به زبان بياوري ثوابش پريد. حتي زن به شوهر بگويد: من لباس‌هايت را شستم. من برايت غذا درست كردم. هيچي اجرش از بين رفت. مرد بگويد كه: من برايت طلا خريدم. من تو را مشهد، عمره، كربلا بردم. چرا من مي‌گويي؟ رزقش بوده است. بنابراين سعي كنيد من نگوييد. من خرج مي‌دهم. اين هيئت رئيسش من هستم! من كه آمد خدا پاك مي‌شود. من كه آمد خدا پاك مي‌شود. خدا شريك قبول نمي‌كند. شريك قبول نمي‌كند. محله‌ي ما همينطور هستند. تعصبي مي‌شوند روي محله ما! هيئت ما، محله‌ي ما، علامات ما، نمي دانم چه چيز ما، اينها را نگوييد. 
از امام حسين براي وحدت استفاده كنيد. الله اكبر چه قدرتي است! چه قدرتي است! هيچ قدرتي در كشور ما مثل امام حسين همه‌ي گروه‌ها را يكجا جمع نمي‌كند. در حزب‌ها تكه تكه مي‌شوند. در انتخابات رئيس جمهوري، مجلس، شوراي شهر تكه تكه مي‌شوند. در سليقه‌ها تكه تكه مي‌شوند. در شغل‌ها تكه تكه مي‌شوند. در سليقه‌ها... همه جا مردم... تنها جايي كه... حتي در نماز مردم تكه تكه مي‌شوند. يك عده اين مسجد مي‌روند، يك عده اين مسجد مي‌روند. تنها جايي كه همه پيراهن سياه مي‌پوشند و همه يك كلام‌ مي‌گويند: يا حسين! امام حسين توانست يك وحدتي به وجود بياورد، از اين وحدت استفاده كنيم. 

8- ساخت حسينيه در كنار مسجد
 

حسينيه نسازيد مگر كنار مسجد. امام حسين بنده‌ي خدا بود. عبد خدا بود. پيغمبر «و اشهد ان محمداً عبده و رسوله» (صلوات حضار) امام حسين بنده‌ي خدا بود. به خاطر اطاعت از خدا رفت شهيد شد.
ديشب يك مهمان داشتيم، مي‌گفت: در فلان روستا حسينيه ساخته بالاي دو ميليارد تومان. حضرت عباسي امام حسين راضي است؟ ما حسينيه‌هايمان در سال چند شب باز است؟ كدام عاقل براي يك گوني آرد يك نانوايي درست مي‌كند؟ كدام عاقل براي ده كيلو آرد يك نانوايي باز مي‌كند؟ چرا ما به اسم دين براي سه شب عزاداري يك حسينيه مي‌سازيم؟ كنار مسجد يك جا بسازيد كه اگر جمعيت زياد شد در حسينيه بروند. البته بخش حسينيه جدا باشد. چون گاهي وقت‌ها در مسجد نمي‌توانند بيايند، در حسينيه بروند. در حسينيه عزاداري كنند، سينه بزنند. شام بدهند. مراسمشان در حسينيه باشد. ولي اين حسينيه درش به مسجد باز باشد. چند منظوره... يك حسينيه مي‌سازيد مستقل دور از مسجد، تازه از شب اول محرم هم خيلي‌جاها روضه نيست. خيلي حسينيه‌ها از شب پنجم، ششم شروع مي‌شود. من حسينيه‌هاي تهران را بعضي‌هايش را مي‌شناسم. نمي‌گويم همه. بسياري از حسنيه‌هاي تهران در طول سال آن استفاده‌هايي كه بايد شود، نمي‌شود. آنوقت شما مي‌دانيد سي هزار روستا داريم مسجد ندارد؟ سي هزار روستاي بي‌مسجد! خود امام حسين باشد چه مي‌كند؟ حسينيه بايد وصل به مسجد باشد. و همچنين عباسيه، زينبيه، مهديه، يعني هي تكه تكه‌اش نكنيم. همه‌ي زورمان را بايد روي خانه‌ي خدا بگذاريم، همه هم بنده‌ي خدا هستند. حضرت مهدي بنده‌ي خداست. پيغمبر بنده‌ي خداست. گفتند: «عبده»، «عبده و رسوله» عبد است. محور مسجد باشد. براساس مسجد، كنار مسجد يك سالن بسازند، حسينيه. كه اينها به هم كمك كنند. 
توجه كنيم در عزاداري وهن شيعه نباشيم. وهن شيعه نباشد. بعضي از عزاداري‌ها وهن شيعه است. البته خوب حالا ممكن است، گوش ندهند من قيامتي دارم و آن آقايي هم كه گوش نمي‌دهد قيامتي دارد. حداقل من مي‌توانم در قيامت يقه‌اش را بگيرم. 
يك مشت قمه زن لجوج داريم. كه اينها از بعضي مراجع هم فتوا گرفتند كه قمه جايز است. اولاً اينكه بعضي از علما مي‌گويند: جايز نيست. مثل مقام معظم رهبري. او هم كه مي‌گويد: جايز است، قمه زدن نه واجب است نه مستحب است. فوقش در فتوا مي‌گويد: جايز است. ما مي‌گوييم: اين آقايي كه اينقدر شاخ و شانه مي‌كشد براي قمه زدن كه بعضي از آقايان مي‌گويند: جايز است، خوب احترام فتواي مراجع سر جايش. جايز است. ولي ما يك سؤال مي‌كنيم. نگفته كه مستحب است. نگفته كه واجب است. از اين آقاي قمه زن سؤال مي‌كنيم. سهم شما (يعني قمه زن) در نماز جمعه چيست؟ در سال چند بار نماز جمعه مي رويد؟ در نماز جماعت چيست؟ سهم شما در فقرا چيست؟ سهم شما در زكات چيست؟ سهم شما براي دخترها و پسرهايي كه همسر ندارند چيست؟ ازدواج جوان‌هاي فقير چيست؟ سهم شما در رشد علمي چيست؟ همه را خط مي‌كشد روز عاشورا مي‌خواهد قمه بزند. كجاي اين دين است؟ نماز جمعه مستحب، نماز جماعت مستحب، كمك به فقرا واجب، زكات واجب، ازدواج جوان‌ها واجب، يعني واجبات را اعتنا نمي‌كنيم، و اصرار داريم كه حتماً... 
حالا هركس مي‌خواهد بزند، بزند. من خيلي چيز نيستم كه... ولي وهن شيعه نباشد. تلويزيون آمريكا، اروپا هي عكس و فيلم قمه زن‌ها را نشان بدهد، بگويد: شيعه‌ها، اين اصول‌گراها، اين ولايت فقيهي‌ها، شيعه، الآن مي‌داني شيعه را به چه مي‌شناسند؟ بگويم؟ در كره‌ي زمين، در كره‌ي زمين شيعه يعني مقاومت. و اين به خاطر هشت سال، بسيجي‌هاي ما، ارتشي‌هاي ما، امت ما هشت سال مقاومت كرديم، بعد از اين هم سيد حسن نصر الله و بچه‌هاي لبنان مقاومت كردند. بعد هم غزه! به خاطر مقاومت شيعه مطرح شد. ما باور نمي‌كرديم اندونزي اينقدر شيعه داشته باشد. گروه گروه دارند شيعه مي‌شوند به عنوان اينكه شيعه مظهر مقاومت است. شيعه را به مقاومت مي‌شناسند. 
حالا شما يك استكان خون روي صورتت بريزد يا نريزد. اين علامت... شما چند وقت جبهه بودي؟ در كدام خطر مقاومت كردي؟ ارزش ما به تقوا است. ارزش ما به مقاومت است. ارزش ما به علم است. ارزش ما به اين اختراعاتي است كه جوان‌هاي علمي ما مي‌كنند. ايران يعني مبتكر، ايران يعني در همه مسابقات مي‌رود مدال طلا مي‌آورد. ايران يعني روز به روز در هر كجا حرف مي‌زنيم مطرح مي‌شويم. هيچ كجا، الآن سي سال از انقلاب مي‌‌رود. يك قمه زن به من بگويد: آقا به خاطر قمه‌ي من اسلام پيش رفت. يك نمونه بگويد، اگر اسلام پيش رفته است، به خاطر ولايت فقيه بوده است. به خاطر هشت سال مقاومت ايران بوده است. به خاطر سيد حسن نصر الله و لبنان و فلسطين و غزه و اينها بوده است. اسلام هركجا پيش رفته است به خاطر يا علم بوده، يا ابتكار بوده، يا مقاومت بوده است. با قمه تا حالا هيچ‌كس پيش نرفته است. 
حالا در عين حال كسي مي‌خواهد لجبازي كند، لجبازي كند. قرآن به پيغمبر مي‌گويد: پيغمبر تو بگو، «وَ إِنْ تَوَلَّوْا» (بقره/137) در قرآن «تَوَلَّوا» زياد است. يعني بگو، يك عده هم گوش نمي‌دهند. كلمه‌ي «وَ إِنْ تَوَلَّوْا» در قرآن زياد آمده است. يعني پيغمبر غصه نخور. تو بگو يك عده هم گوش نمي‌دهند. خوب گوش ندهند. گوش ندهند. ولي من غصه مي‌خورم، كساني كه راجع به انواع واجبات و انواع مستحبات هيچ كتابي نمي‌نويسند، يك مرتبه از مرجع تقليدش نپرسيده كه آقا مثلاً در اين كار ما چه كنيم؟ ولي راجع به قمه كتاب چاپ مي‌كند، مجله چاپ مي‌كند، بروشور، چاپ مي‌كند. تبليغ مي‌كند. شمشيرهايشان را تيز مي‌كنند. در عين حال... برويد بالا... به قمه‌زن‌ها مي‌گويم. برويد بالا خودتان را بكشيد. برويد در سر كوه، برويد در چاه، پايين و بالا هركاري بكنيد، هيچ‌كس نگفته قمه واجب است. هيچ‌كس هم نگفته مستحب است. فوقش بعضي مي‌گويند چه؟ جايز است. ما مي‌گوييم:‌ تازه جايز است چند دقيقه؟ يك روز عاشورا. قمه زدن مي‌دانيد چقدر طول مي‌كشد؟ يك دفعه چنين مي‌كنند تمام مي‌شود مي‌رود. يعني براي يك دقيقه در يك روز، تمام سال دارند فعاليت مي‌كنند كه قمه زدن را رشد بدهند. آنوقت براي واجباتي كه در طول سال، در طول ماه، در طول هفته، هميشه واجب است. هميشه... براي واجبات و مستحبات هميشه تلاش نيست. براي جايز بودن يك دقيقه... اين كار را نكنيد. وهن شيعه نباشد كه تلويزيون اروپا قمه زدن ما را نشان بدهد. به ريش ما بخندند. ممكن است نماز هم بخوانيم به ريش ما بخندند. ما نماز مي‌خوانيم. ولي نماز را قرآن مي‌گويد. گفته: «إِذا نُودِيَ لِلصَّلاة» (جمعه/9) وقتي «وَ إِذا نادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ اتَّخَذُوها هُزُواً» (مائده/58) ممكن است به اذان ما هم بخندند، منتها اذان را آيه داريم. نماز آيه داريم. در واجبات ما فكر خنده‌ي ديگران نيستيم. اما در چيزي كه نه واجب است، نه مستحب، چرا يك كاري مي‌كنيد به ما بخندند؟ خيلي خوب... 
حرمت علم و عالم حفظ شود. اينطور نباشد پاي مداح بنشينيم عالم كه مي رود سخنراني كند، از پاي منبرش بلند شويم. وقت خوب را به مداح بدهيم، وقت بد را به عالم بدهيم! حرمت علم بايد حفظ شود. 
تلاوت قرآن در لابلاي عزاداري توسط قاريان خوش صدا. در همه‌ي محله‌ها قاري خوش صدا هست. بيايند آيات شهادت را در عزاداري بخوانند. «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ» (بقره/155) «قُتِلُوا في‏ سَبيلِ اللَّه‏» (آل‌عمران/169) آيات جبهه و جنگ را در عزاداري خوش صدا بخواند، و همينطور پخش شود، مردم راه بروند و گريه كنند. چه اشكال دارد؟ به جاي مداح، نه اينكه مداح را حذف كنيم. يعني هم مداحي باشد، اين آيات قرآن را در خيابان بكشيم. بسيار خوب... اشاره مي‌كنند وقت تمام شد. حرف‌هاي من تمام نشد. 
خدايا به آبروي حسين عزاداري‌هاي ما را آنگونه قرار بده كه حضرت مهدي لذت ببرد. آنگونه عزاداري‌هاي ما را قرار بده كه خود حضرت مهدي آنگونه عزاداري مي‌كند. انگونه توفيق بده عزاداري كنيم كه مراجع گذشته و حال ما آنگونه عزاداري مي‌كنند. عزاداري‌هاي ما را از ولخرجي، كارهاي خلاف بهداشت، مثل شتر كشتن در خيابان، كارهاي خلاف بهداشت، كارهاي ايذايي، طبل بزرگ وقتي كه مردم خواب هستند، صداي بلند گو، عزاداري‌هاي ما را از مردم‌آزاري دور بدار. 
«والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته»

 

شب اول محرم سلام بر مسلم بن عقیل -ع-

در دوران امامت ده ساله امام حسن مجتبى عليه السلام که از سخت ترين دوره هاى تاريخ اسلام نسبت به پيروان اهل بيت و طرفداران حق بود، «مسلم بن عقيل » با خلوص هر چه تمام در مسير حق بود و از باوفاترين ياران و از خواص اصحاب امام حسن محسوب مى شد. پس از شهادت امام مجتبى عليه السلام که امامت به حسين بن على عليهماالسلام رسيد تا مرگ معاويه که يک دوره ده ساله بود؛ باز «مسلم بن عقيل » را در کنار امام حسين عليه السلام مى بينيم.

 

ادامه نوشته